VIÊM MŨI XOANG: TRIỆU CHỨNG, NGUYÊN NHÂN VÀ CÁCH PHÒNG NGỪA

Viêm mũi xoang: Triệu chứng, nguyên nhân và cách phòng ngừa

Viêm mũi xoang là tình trạng viêm ảnh hưởng đến niêm mạc mũi và các xoang cạnh mũi. Đây là bệnh lý Tai Mũi Họng thường gặp, có thể xuất hiện ở nhiều độ tuổi với biểu hiện từ nhẹ đến kéo dài, tái diễn.

Các triệu chứng viêm mũi xoang thường gặp gồm nghẹt mũi, chảy dịch mũi, đau hoặc nặng vùng mặt, giảm khả năng ngửi. Nếu triệu chứng kéo dài hoặc tái phát nhiều lần, người bệnh nên thăm khám để xác định nguyên nhân và có hướng xử trí phù hợp.

Viêm mũi xoang là gì?

Xoang là các khoang chứa khí nằm trong xương vùng sọ, mặt, được lót bởi niêm mạc và thông với hốc mũi. Khi lỗ thông xoang bị tắc nghẽn, dịch tiết có thể ứ đọng, gây viêm niêm mạc. Tình trạng này được gọi là viêm mũi xoang, thường được gọi là viêm xoang.

Dựa trên thời gian diễn tiến, viêm mũi xoang thường được phân thành:

• Viêm mũi xoang cấp tính: triệu chứng xuất hiện trong thời gian ngắn.
• Viêm mũi xoang mạn tính: tình trạng viêm kéo dài hoặc tái diễn dai dẳng.

Viêm mũi xoang cấp tính và mạn tính có thể có một số biểu hiện tương tự nhau, tuy nhiên nguyên nhân và hướng xử trí không hoàn toàn giống nhau. Vì vậy, việc đánh giá đúng tình trạng bệnh có ý nghĩa trong lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp.

Nguyên nhân gây viêm mũi xoang

Viêm mũi xoang có thể liên quan đến nhiều nguyên nhân và yếu tố thuận lợi khác nhau. Một số nguyên nhân thường gặp gồm:

Nhiễm virus, vi khuẩn

Nhiễm virus đường hô hấp có thể gây viêm niêm mạc mũi xoang. Trong một số trường hợp, tình trạng nhiễm khuẩn thứ phát có thể xuất hiện.

Khi niêm mạc bị phù nề, cùng với tình trạng dịch tiết tăng lên, đường dẫn lưu xoang có thể bị cản trở. Dịch tiết ứ đọng tạo điều kiện cho tình trạng viêm tiếp tục diễn tiến.

Tuy nhiên, không phải tất cả trường hợp viêm mũi xoang đều do vi khuẩn và cần sử dụng kháng sinh.

Viêm mũi dị ứng

Viêm mũi dị ứng có thể xảy ra khi cơ thể phản ứng với các tác nhân như phấn hoa, bụi nhà, lông động vật, thời tiết hoặc những yếu tố khác.

Phản ứng dị ứng khiến niêm mạc mũi phù nề, từ đó có thể làm tăng nguy cơ tắc nghẽn vùng dẫn lưu xoang và khiến các triệu chứng tái diễn.

Vì vậy, kiểm soát tốt viêm mũi dị ứng là một trong những yếu tố quan trọng giúp hạn chế các đợt viêm mũi xoang tái phát.

Bất thường cấu trúc vùng mũi xoang

Một số bất thường về cấu trúc giải phẫu có thể ảnh hưởng đến thông khí và dẫn lưu xoang, làm tăng nguy cơ xuất hiện hoặc tái diễn triệu chứng.

Các tình trạng có thể gặp gồm:

• Lệch vách ngăn mũi.
• Polyp mũi.
• Phì đại cuốn mũi.
• Một số bất thường giải phẫu khác ảnh hưởng đến thông khí và dẫn lưu xoang.

Việc xác định các bất thường cấu trúc có thể cần đến thăm khám khoa Tai Mũi Họng và các phương tiện chẩn đoán hình ảnh phù hợp.

Môi trường và các chất kích thích

Niêm mạc mũi xoang có thể bị kích thích khi thường xuyên tiếp xúc với các yếu tố từ môi trường như:

• Khói thuốc lá.
• Bụi.
• Không khí ô nhiễm.
• Hóa chất hoặc các chất kích thích đường hô hấp.
• Môi trường quá khô hoặc thay đổi nhiệt độ đột ngột.

Hạn chế tiếp xúc với các yếu tố kích thích có thể góp phần bảo vệ niêm mạc mũi và giảm nguy cơ xuất hiện các triệu chứng.

Một số yếu tố khác

Ngoài những nguyên nhân trên, một số yếu tố khác cũng có thể làm tăng nguy cơ viêm mũi xoang như:

• Vệ sinh mũi họng chưa phù hợp.
• Sức khỏe tổng thể hoặc khả năng đáp ứng miễn dịch suy giảm.
• Chấn thương vùng mũi mặt.
• Một số tình trạng bệnh lý đường hô hấp.

Tùy từng trường hợp, bác sĩ sẽ đánh giá triệu chứng, tiền sử và các yếu tố liên quan để xác định nguyên nhân hoặc yếu tố thuận lợi gây bệnh.

Triệu chứng viêm mũi xoang thường gặp

Triệu chứng viêm mũi xoang có thể khác nhau tùy nguyên nhân, mức độ viêm và thời gian diễn tiến. Một số biểu hiện thường gặp gồm:

Nghẹt mũi, tắc mũi

Nghẹt mũi có thể xảy ra ở một hoặc cả hai bên. Khi tình trạng nghẹt kéo dài, người bệnh có thể phải thở bằng miệng, đặc biệt trong lúc ngủ.

Nghẹt mũi cũng có thể ảnh hưởng đến khả năng ngửi và gây cảm giác khó chịu trong sinh hoạt hằng ngày.

Chảy dịch mũi

Dịch tiết có thể chảy ra phía trước qua mũi hoặc chảy xuống phía sau họng.

Màu sắc và tính chất dịch mũi có thể thay đổi tùy nguyên nhân và diễn tiến bệnh. Khi dịch chảy xuống họng, người bệnh có thể có cảm giác vướng họng hoặc xuất hiện ho.

Đau, nặng hoặc căng tức vùng mặt

Người bệnh có thể cảm thấy đau, nặng hoặc căng tức ở vùng trán, má hoặc quanh mắt.

Một số trường hợp có thể xuất hiện cảm giác đau ở vùng răng hàm trên. Mức độ và vị trí đau có thể thay đổi tùy xoang bị ảnh hưởng.

Giảm hoặc mất khứu giác

Tình trạng nghẹt mũi và viêm, phù nề niêm mạc có thể ảnh hưởng đến khả năng cảm nhận mùi.

Một số trường hợp có thể giảm khứu giác rõ rệt hoặc tạm thời mất khả năng ngửi. Nếu tình trạng giảm hoặc mất khứu giác kéo dài, người bệnh nên được thăm khám để tìm nguyên nhân.

Ho, đặc biệt khi dịch chảy xuống họng

Dịch tiết từ mũi xoang chảy xuống họng có thể gây kích thích niêm mạc và dẫn đến ho.

Triệu chứng này có thể rõ hơn vào ban đêm, đặc biệt khi người bệnh nằm xuống.

Sốt và mệt mỏi

Sốt và mệt mỏi có thể gặp trong một số trường hợp viêm mũi xoang cấp tính.

Sốt và mệt mỏi có thể gặp trong một số trường hợp viêm mũi xoang cấp tính

Mức độ biểu hiện phụ thuộc vào nguyên nhân và tình trạng viêm của từng người bệnh.

Khi nào các triệu chứng cần được lưu ý?

Người bệnh nên lưu ý và đi khám khi có một trong các biểu hiện:

• Nghẹt mũi hoặc chảy dịch kéo dài.
• Đau, nặng vùng mặt tăng dần.
• Giảm hoặc mất khứu giác.
• Các đợt viêm mũi xoang tái diễn nhiều lần.
• Triệu chứng ảnh hưởng đến giấc ngủ và sinh hoạt.
• Xuất hiện sưng quanh mắt, thay đổi thị lực hoặc đau đầu bất thường.

Đặc biệt, tình trạng sưng quanh mắt, thay đổi thị lực hoặc đau đầu bất thường cần được đánh giá y tế kịp thời.

Khi xuất hiện các triệu chứng trên, người bệnh nên thăm khám Bác sĩ chuyên khoa Tai Mũi Họng để xác định nguyên nhân và có phương pháp xử trí phù hợp.

Viêm mũi xoang có nguy hiểm không?

Phần lớn trường hợp viêm mũi xoang có thể được kiểm soát nếu được đánh giá và điều trị phù hợp. Tuy nhiên, tình trạng viêm kéo dài hoặc không được xử trí đúng có thể ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng cuộc sống.

Nghẹt mũi, chảy dịch, ho, đau hoặc nặng vùng mặt và giảm khứu giác kéo dài có thể gây khó chịu, ảnh hưởng đến giấc ngủ, công việc và sinh hoạt hằng ngày.

Trong một số trường hợp viêm nặng, tình trạng viêm có thể gây biến chứng tại vùng mắt hoặc các cấu trúc lân cận. Vì vậy, người bệnh không nên chủ quan khi triệu chứng kéo dài, diễn tiến nặng hoặc xuất hiện các dấu hiệu bất thường.

Đặc biệt, không nên tự sử dụng kháng sinh kéo dài. Không phải trường hợp viêm mũi xoang nào cũng do vi khuẩn và việc sử dụng kháng sinh cần dựa trên đánh giá của bác sĩ.

Cách phòng ngừa viêm mũi xoang

Không phải tất cả trường hợp viêm mũi xoang đều có thể phòng ngừa hoàn toàn. Tuy nhiên, một số thói quen phù hợp có thể góp phần bảo vệ niêm mạc mũi xoang và hạn chế nguy cơ mắc hoặc tái phát.

Giữ vệ sinh mũi họng

• Vệ sinh mũi đúng cách.
• Rửa tay thường xuyên.
• Giữ vệ sinh răng miệng và vùng họng.
• Không dùng chung vật dụng cá nhân.

Việc duy trì vệ sinh mũi họng phù hợp giúp hạn chế các yếu tố có thể gây kích thích hoặc nhiễm trùng đường hô hấp.

Hạn chế tiếp xúc với khói bụi và chất kích thích

Nên hạn chế tiếp xúc với:

• Khói thuốc lá.
• Môi trường nhiều bụi.
• Hóa chất và các mùi kích thích, đặc biệt nếu có cơ địa nhạy cảm.

Khi phải làm việc hoặc sinh hoạt trong môi trường nhiều bụi, có thể sử dụng khẩu trang phù hợp để giảm tiếp xúc với các tác nhân kích thích.

Kiểm soát các bệnh lý liên quan

Người có viêm mũi dị ứng hoặc các bệnh lý đường hô hấp nên được theo dõi và kiểm soát phù hợp.

Khi có tình trạng nghẹt mũi, chảy mũi kéo dài hoặc tái diễn, người bệnh nên đi khám để xác định nguyên nhân thay vì tự điều trị kéo dài tại nhà.

Giữ môi trường sống sạch và phù hợp

Vệ sinh nhà cửa để phòng ngừa viêm mũi xoang

• Thường xuyên vệ sinh nhà cửa.
• Hạn chế bụi và nấm mốc.
• Duy trì độ ẩm phù hợp.
• Tránh để cơ thể tiếp xúc đột ngột với môi trường quá lạnh.

Môi trường sống sạch, thông thoáng và phù hợp có thể giúp hạn chế các yếu tố kích thích niêm mạc mũi xoang.

Không tự ý sử dụng thuốc kéo dài

Người bệnh không nên tự ý sử dụng thuốc xịt hoặc nhỏ mũi trong thời gian dài nếu chưa có hướng dẫn của bác sĩ.

Đặc biệt, không tự mua và sử dụng kháng sinh khi chưa xác định nguyên nhân. Việc điều trị cần dựa trên tình trạng cụ thể của từng người bệnh.

Chẩn đoán viêm mũi xoang như thế nào?

Để chẩn đoán viêm mũi xoang, bác sĩ sẽ dựa trên triệu chứng, tiền sử bệnh và kết quả thăm khám. Tùy trường hợp, người bệnh có thể được chỉ định:

• Khai thác triệu chứng và tiền sử bệnh.
• Khám Tai Mũi Họng.
• Nội soi mũi xoang khi cần.
• Chụp CT mũi xoang trong những trường hợp cần đánh giá cấu trúc, mức độ tổn thương hoặc trước khi phẫu thuật.
• Thực hiện các xét nghiệm khác tùy nguyên nhân và tình trạng cụ thể.

Không phải tất cả người bệnh đều cần thực hiện đầy đủ các phương tiện trên. Bác sĩ sẽ cân nhắc dựa trên biểu hiện lâm sàng và mục đích đánh giá.

Một số thắc mắc thường gặp về viêm mũi xoang

Viêm mũi xoang có tự khỏi không?

Một số trường hợp viêm mũi xoang cấp tính có thể cải thiện theo thời gian. Tuy nhiên, nếu triệu chứng kéo dài, diễn tiến nặng hoặc tái diễn nhiều lần, người bệnh cần được đánh giá để xác định nguyên nhân và có hướng xử trí phù hợp.

Viêm xoang có lây không?

Bản thân tình trạng viêm xoang không phải lúc nào cũng lây.

Tuy nhiên, nếu viêm mũi xoang liên quan đến nhiễm virus đường hô hấp thì tác nhân gây nhiễm có thể lây truyền từ người bệnh sang người khác.

Viêm xoang có cần phẫu thuật không?

Không phải tất cả trường hợp viêm xoang đều cần phẫu thuật.

Phẫu thuật chỉ được cân nhắc trong một số trường hợp, chẳng hạn điều trị nội khoa không đạt hiệu quả, có bất thường cấu trúc hoặc biến chứng phù hợp với chỉ định.

Quyết định phẫu thuật cần được đưa ra sau khi bác sĩ đánh giá cụ thể tình trạng của người bệnh.

Viêm xoang có gây mất khứu giác không?

Có. Tình trạng viêm và phù nề niêm mạc mũi xoang có thể làm giảm khả năng ngửi, thậm chí mất khứu giác ở một số trường hợp.

Nếu tình trạng giảm hoặc mất khứu giác kéo dài, người bệnh nên thăm khám để xác định nguyên nhân.

Nghẹt mũi kéo dài có phải viêm xoang không?

Không nhất thiết.

Nghẹt mũi có thể do nhiều nguyên nhân như viêm mũi dị ứng, polyp mũi, lệch vách ngăn hoặc các bệnh lý khác của mũi xoang.

Do đó, người bệnh cần được thăm khám để xác định chính xác nguyên nhân thay vì tự kết luận nghẹt mũi là do viêm xoang.

Kết luận

Viêm mũi xoang là bệnh lý Tai Mũi Họng thường gặp, có thể xuất hiện cấp tính hoặc kéo dài, tái diễn. Các biểu hiện thường gặp gồm nghẹt mũi, chảy dịch mũi, đau hoặc nặng vùng mặt, giảm khứu giác và ho do dịch chảy xuống họng.

Kiểm soát viêm mũi dị ứng, giữ vệ sinh mũi họng, hạn chế khói bụi và các chất kích thích, đồng thời duy trì môi trường sống phù hợp là những biện pháp góp phần giảm nguy cơ mắc và tái phát.

Khi triệu chứng kéo dài, tái diễn hoặc xuất hiện dấu hiệu bất thường, người bệnh nên thăm khám tại Bệnh viện Đa khoa Gia Định để xác định nguyên nhân và có hướng xử trí phù hợp.