Viêm kết mạc dị ứng: Nguyên nhân và cách phòng ngừa

Mắt thường xuyên ngứa, đỏ, chảy nước mắt có thể là dấu hiệu của viêm kết mạc dị ứng. Tìm hiểu nguyên nhân, triệu chứng, cách điều trị và phòng ngừa hiệu quả để bảo vệ sức khỏe đôi mắt.

Viêm kết mạc dị ứng là gì?

Viêm kết mạc dị ứng là tình trạng lớp kết mạc – màng mỏng bao phủ lòng mi và phần lòng trắng của mắt – bị viêm do phản ứng quá mức của hệ miễn dịch với các dị nguyên trong môi trường. Khi tiếp xúc với tác nhân gây dị ứng, cơ thể giải phóng histamine cùng nhiều chất trung gian gây viêm, từ đó xuất hiện các biểu hiện như ngứa, đỏ mắt, chảy nước mắt và sưng mi.

Khác với viêm kết mạc do virus hoặc vi khuẩn, viêm kết mạc dị ứng không phải là bệnh nhiễm trùng và thông thường không lây từ người sang người. Tình trạng này có thể xuất hiện theo mùa hoặc kéo dài quanh năm tùy thuộc vào loại dị nguyên mà người bệnh tiếp xúc.

Ngứa mắt là triệu chứng nổi bật của viêm kết mạc dị ứng. Người bệnh thường có xu hướng dụi mắt để giảm cảm giác khó chịu. Tuy nhiên, dụi mắt thường xuyên có thể làm tăng kích ứng và khiến tình trạng viêm trở nên nghiêm trọng hơn. 

Các dạng viêm kết mạc dị ứng thường gặp

Dựa trên thời điểm xuất hiện và tác nhân kích thích, viêm kết mạc dị ứng có thể được biểu hiện dưới nhiều dạng khác nhau.

Viêm kết mạc dị ứng theo mùa

Đây là dạng thường liên quan đến các dị nguyên xuất hiện nhiều vào một thời điểm nhất định trong năm, chẳng hạn phấn hoa hoặc một số tác nhân trong không khí. Triệu chứng thường tái phát khi người bệnh tiếp xúc với dị nguyên và có thể đi kèm viêm mũi dị ứng.

Viêm kết mạc dị ứng quanh năm

Dạng này có thể xuất hiện bất kỳ thời điểm nào do người bệnh thường xuyên tiếp xúc với các dị nguyên trong môi trường sống như bụi nhà, mạt bụi, nấm mốc hoặc lông, da động vật. Triệu chứng có thể nhẹ hơn nhưng kéo dài hoặc tái phát nhiều lần.

Viêm giác mạc – kết mạc mùa xuân

Đây là dạng bệnh dị ứng ở mắt có thể diễn biến nặng hơn, thường gặp ở trẻ em và người trẻ, đặc biệt trong môi trường nóng, khô. Nếu có tổn thương giác mạc, người bệnh cần được bác sĩ chuyên khoa mắt theo dõi để hạn chế nguy cơ ảnh hưởng đến thị lực.

Viêm giác mạc – kết mạc cơ địa

Dạng bệnh này thường liên quan đến cơ địa dị ứng và có thể đi kèm các bệnh lý như viêm da cơ địa, hen suyễn hoặc viêm mũi dị ứng. Tình trạng viêm kéo dài cần được kiểm soát đúng cách để hạn chế biến chứng trên bề mặt nhãn cầu.

Nguyên nhân gây viêm kết mạc dị ứng

Nguyên nhân trực tiếp của viêm kết mạc dị ứng là phản ứng miễn dịch của cơ thể đối với một hoặc nhiều dị nguyên. Khi dị nguyên tiếp xúc với bề mặt mắt, các tế bào miễn dịch, đặc biệt là dưỡng bào, được kích hoạt và giải phóng histamine cùng các chất trung gian gây viêm. Quá trình này dẫn đến giãn mạch, phù nề và kích thích các đầu tận thần kinh tại kết mạc.

Một số tác nhân thường gặp gồm:

• Phấn hoa: thường liên quan đến các trường hợp dị ứng theo mùa.
• Mạt bụi nhà: có thể gây triệu chứng kéo dài ở những người nhạy cảm.
• Nấm mốc: thường xuất hiện ở môi trường ẩm thấp.
• Lông hoặc vảy da động vật: đặc biệt ở người có cơ địa dị ứng với chó, mèo.
• Khói bụi và các chất kích thích trong không khí: có thể làm bề mặt mắt dễ kích ứng hơn.
• Một số loại mỹ phẩm hoặc sản phẩm chăm sóc mắt: có thể gây phản ứng ở người nhạy cảm.
• Kính áp tròng và dung dịch ngâm kính: có thể liên quan đến một số dạng kích ứng hoặc viêm kết mạc nhú khổng lồ.

Người có tiền sử viêm mũi dị ứng, hen suyễn, chàm hoặc mề đay có thể có nguy cơ gặp các biểu hiện dị ứng ở mắt cao hơn.

Triệu chứng viêm kết mạc dị ứng cần nhận biết

Nhận biết sớm viêm kết mạc dị ứng giúp người bệnh chủ động hạn chế tiếp xúc với dị nguyên và điều trị phù hợp.

 Viêm kết mạc dị ứng gây ngứa, đỏ mắt và chảy nước mắt

Ngứa mắt

Đây là triệu chứng đặc trưng và thường nổi bật nhất. Người bệnh có thể cảm thấy ngứa ở mắt, quanh mi hoặc khó chịu như có dị vật trong mắt.

Đỏ mắt

Các mạch máu trên kết mạc giãn ra khiến lòng trắng của mắt có màu đỏ hoặc hồng. Mức độ đỏ có thể thay đổi tùy mức độ viêm.

Chảy nước mắt

Mắt có thể tiết nhiều nước mắt hơn bình thường như một phản ứng bảo vệ nhằm làm loãng và loại bỏ dị nguyên khỏi bề mặt nhãn cầu.

Sưng mi và phù kết mạc

Mi mắt có thể bị sưng, đặc biệt sau khi tiếp xúc với dị nguyên. Một số trường hợp xuất hiện phù kết mạc, khiến bề mặt kết mạc trông mọng hoặc phồng lên.

Tiết dịch nhầy

Người bệnh có thể nhận thấy dịch tiết trong hoặc nhầy ở mắt. Đây là một đặc điểm thường gặp của các dạng viêm kết mạc dị ứng.

Viêm kết mạc dị ứng thường xảy ra ở cả hai mắt vì đây là phản ứng liên quan đến tình trạng dị ứng toàn thân. Tuy nhiên, biểu hiện ở hai mắt có thể không hoàn toàn giống nhau.

Phân biệt viêm kết mạc dị ứng với viêm kết mạc do virus, vi khuẩn

Không phải trường hợp mắt đỏ, ngứa hoặc chảy nước mắt nào cũng là viêm kết mạc dị ứng. Việc xác định đúng nguyên nhân rất quan trọng vì cách xử trí giữa các dạng viêm kết mạc khác nhau.

Đặc biệt, ngứa mắt nổi bật là dấu hiệu gợi ý nhiều đến nguyên nhân dị ứng. Trong khi đó, viêm kết mạc do virus và vi khuẩn có thể lây lan thông qua tiếp xúc với dịch tiết hoặc vật dụng nhiễm tác nhân gây bệnh.

Tuy nhiên, các triệu chứng có thể chồng lấp. Vì vậy, không nên tự xác định nguyên nhân chỉ dựa trên một triệu chứng riêng lẻ.

Viêm kết mạc dị ứng có nguy hiểm không?

Phần lớn trường hợp viêm kết mạc dị ứng thông thường gây khó chịu nhưng không ảnh hưởng nghiêm trọng đến thị lực và có xu hướng cải thiện khi kiểm soát được dị nguyên. Tuy nhiên, bệnh có thể tái phát nhiều lần nếu người bệnh tiếp tục tiếp xúc với tác nhân gây dị ứng.

Đáng lưu ý, một số thể dị ứng nặng như viêm giác mạc – kết mạc mùa xuân hoặc viêm giác mạc – kết mạc cơ địa có thể liên quan đến tổn thương giác mạc. Nếu tình trạng viêm kéo dài hoặc không được kiểm soát, nguy cơ ảnh hưởng đến bề mặt giác mạc và thị lực có thể tăng lên.

Do đó, người bệnh không nên chủ quan khi triệu chứng kéo dài, tái phát thường xuyên hoặc xuất hiện dấu hiệu bất thường về thị lực.

Cách phòng ngừa viêm kết mạc dị ứng hiệu quả

Phòng ngừa viêm kết mạc dị ứng chủ yếu tập trung vào việc xác định và hạn chế tiếp xúc với dị nguyên.

Hạn chế tiếp xúc với tác nhân gây dị ứng

Nếu đã xác định được nguyên nhân, người bệnh nên chủ động giảm tiếp xúc với dị nguyên. Ví dụ, người nhạy cảm với bụi nhà cần vệ sinh phòng ngủ thường xuyên; người dị ứng với lông động vật nên hạn chế tiếp xúc trực tiếp.

Giữ môi trường sống sạch và thông thoáng

Vệ sinh nhà cửa, chăn, gối và các vật dụng dễ tích tụ bụi có thể giúp giảm lượng dị nguyên trong môi trường. Với người nhạy cảm với nấm mốc, cần chú ý kiểm soát độ ẩm và xử lý những khu vực bị ẩm mốc.

Hạn chế dụi mắt

Khi bị ngứa, người bệnh thường có phản xạ dụi mắt. Tuy nhiên, hành động này có thể làm tăng kích ứng và gây tổn thương bề mặt mắt. Thay vì dụi mắt, có thể chườm lạnh hoặc sử dụng nước mắt nhân tạo theo hướng dẫn phù hợp để hỗ trợ giảm khó chịu.

Giữ vệ sinh tay

 Hạn chế dụi mắt và giữ vệ sinh tay giúp giảm kích ứng và bảo vệ bề mặt mắt

Rửa tay thường xuyên, đặc biệt trước khi chạm vào mắt hoặc sử dụng thuốc nhỏ mắt, giúp hạn chế đưa bụi bẩn và các tác nhân khác lên bề mặt nhãn cầu.

Vệ sinh kính áp tròng đúng cách

Người sử dụng kính áp tròng cần tuân thủ thời gian đeo, vệ sinh và thay kính theo hướng dẫn. Không nên kéo dài thời gian sử dụng kính hoặc sử dụng dung dịch không phù hợp. Vệ sinh kính áp tròng kém có thể làm tăng nguy cơ các vấn đề về bề mặt mắt và viêm kết mạc.

Bảo vệ mắt khi môi trường nhiều bụi

Khi làm việc hoặc di chuyển trong môi trường nhiều bụi, người có cơ địa dị ứng có thể sử dụng kính bảo vệ phù hợp để giảm tiếp xúc trực tiếp giữa mắt và các tác nhân trong không khí.

Điều trị viêm kết mạc dị ứng như thế nào?

Điều trị viêm kết mạc dị ứng phụ thuộc vào mức độ triệu chứng, loại dị ứng và tình trạng bề mặt nhãn cầu.

Nguyên tắc đầu tiên là tránh hoặc loại bỏ dị nguyên. Với trường hợp nhẹ, chườm lạnh và nước mắt nhân tạo có thể hỗ trợ làm dịu triệu chứng, đồng thời giúp rửa trôi một phần dị nguyên khỏi bề mặt mắt.

Bác sĩ có thể chỉ định các nhóm thuốc nhỏ mắt chống dị ứng như thuốc kháng histamine, thuốc ổn định dưỡng bào hoặc thuốc phối hợp tùy tình trạng. Một số trường hợp có thể cần thuốc kháng histamine đường uống, đặc biệt khi người bệnh đồng thời có các triệu chứng dị ứng ở đường hô hấp.

Không nên tự ý sử dụng thuốc nhỏ mắt chứa corticosteroid. Nhóm thuốc này có thể được bác sĩ chỉ định trong một số trường hợp viêm nặng, nhưng cần được kiểm soát chặt chẽ vì sử dụng không đúng cách có thể gây những tác dụng không mong muốn trên mắt.

Đối với viêm kết mạc dị ứng tái phát hoặc thể nặng, bác sĩ có thể đánh giá thêm tình trạng giác mạc và các bệnh lý dị ứng đi kèm để xây dựng kế hoạch điều trị phù hợp.

Khi nào cần đi khám mắt?

Người bệnh nên khám chuyên khoa mắt nếu viêm kết mạc dị ứng kéo dài, tái phát nhiều lần hoặc không cải thiện sau khi đã hạn chế tiếp xúc với dị nguyên.

 Chủ động phòng ngừa và thăm khám đúng cách giúp bảo vệ sức khỏe đôi mắt

Đặc biệt, cần đi khám sớm khi xuất hiện:

• Đau mắt rõ rệt.
• Nhìn mờ hoặc thị lực giảm.
• Sợ ánh sáng nhiều.
• Cảm giác dị vật kéo dài.
• Sưng mắt nhiều.
• Có tổn thương hoặc đau ở vùng giác mạc.
• Triệu chứng kéo dài hoặc ngày càng nghiêm trọng.
• Trẻ em bị đỏ, ngứa mắt tái diễn.
• Người sử dụng kính áp tròng xuất hiện đau mắt, đỏ mắt hoặc nhìn mờ.

Những biểu hiện này không nhất thiết chỉ do viêm kết mạc dị ứng mà có thể liên quan đến các bệnh lý khác của mắt cần được bác sĩ thăm khám trực tiếp.

Câu hỏi thường gặp về viêm kết mạc dị ứng

Viêm kết mạc dị ứng có lây không?

Thông thường viêm kết mạc dị ứng không lây vì nguyên nhân là phản ứng miễn dịch của cơ thể với dị nguyên, không phải nhiễm virus hoặc vi khuẩn. Tuy nhiên, tình trạng mắt đỏ có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau nên cần đánh giá đúng bệnh.

Viêm kết mạc dị ứng có tự khỏi không?

Một số trường hợp nhẹ có thể giảm khi người bệnh tránh được dị nguyên. Tuy nhiên, nếu tiếp tục tiếp xúc với tác nhân gây dị ứng, bệnh có thể tái phát. Trường hợp triệu chứng kéo dài hoặc nặng cần được bác sĩ chuyên khoa mắt đánh giá.

Có nên dụi mắt khi bị ngứa do dị ứng?

Không nên. Dụi mắt có thể làm tăng kích ứng và gây tổn thương bề mặt nhãn cầu. Người bệnh có thể áp dụng biện pháp giảm khó chịu phù hợp như chườm lạnh hoặc sử dụng nước mắt nhân tạo theo hướng dẫn.

Viêm kết mạc dị ứng có tái phát không?

Có. Nếu người bệnh tiếp tục tiếp xúc với dị nguyên như bụi, mạt bụi, nấm mốc, phấn hoa hoặc lông động vật, viêm kết mạc dị ứng có thể tái phát. Vì vậy, kiểm soát môi trường sống và hạn chế tiếp xúc với tác nhân gây dị ứng đóng vai trò quan trọng trong phòng bệnh.

Kết luận

Viêm kết mạc dị ứng là tình trạng khá phổ biến, thường biểu hiện bằng ngứa mắt, đỏ mắt, chảy nước mắt và sưng mi do phản ứng với các dị nguyên. Mặc dù nhiều trường hợp không gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến thị lực, bệnh có thể tái phát và một số thể nặng có khả năng ảnh hưởng đến giác mạc.

Để kiểm soát viêm kết mạc dị ứng, người bệnh nên chủ động xác định và tránh tác nhân gây dị ứng, giữ vệ sinh môi trường, hạn chế dụi mắt và sử dụng thuốc theo hướng dẫn của bác sĩ. Khi xuất hiện đau mắt, nhìn mờ, sợ ánh sáng hoặc triệu chứng kéo dài, người bệnh nên đến cơ sở y tế có chuyên khoa mắt để được thăm khám và xác định nguyên nhân chính xác.

Nếu bạn đang gặp tình trạng mắt đỏ, ngứa, chảy nước mắt hoặc tái phát nhiều lần, hãy chủ động thăm khám chuyên khoa Mắt để được đánh giá tình trạng bề mặt nhãn cầu và tư vấn hướng điều trị phù hợp.