VIÊM HỌNG MẠN TÍNH: NGUYÊN NHÂN VÀ CÁCH ĐIỀU TRỊ HIỆU QUẢ

Viêm họng mạn tính: Nguyên nhân và cách điều trị hiệu quả

Viêm họng mạn tính là tình trạng niêm mạc họng bị kích thích hoặc viêm kéo dài, thường biểu hiện bằng đau rát, khô họng, ngứa họng, ho hoặc cảm giác vướng họng tái diễn. Không giống viêm họng cấp do nhiễm trùng, viêm họng mạn tính có thể liên quan đến nhiều yếu tố như viêm mũi xoang, dị ứng, khói thuốc, môi trường ô nhiễm hoặc trào ngược dạ dày – thực quản.

Điều trị viêm họng mạn tính không chỉ tập trung vào giảm đau rát hay ho mà quan trọng hơn là tìm và kiểm soát nguyên nhân gây kích thích niêm mạc họng. Vì vậy, tình trạng đau họng, ho hoặc vướng họng kéo dài cần được thăm khám để tránh bỏ sót các bệnh lý khác.

Viêm họng mạn tính là gì?

Viêm họng mạn tính là tình trạng niêm mạc vùng họng bị viêm hoặc kích thích kéo dài, thường có tính chất dai dẳng hoặc tái diễn nhiều lần. Người bệnh có thể không sốt hoặc chỉ có triệu chứng tại chỗ như khô, rát, ngứa họng, ho và khạc đờm.

Khác với viêm họng cấp thường xuất hiện đột ngột và diễn tiến trong thời gian ngắn, viêm họng mạn tính thường liên quan đến tình trạng kích thích kéo dài hoặc bệnh lý ở các cơ quan lân cận. Những yếu tố như khói thuốc, bụi, dịch tiết từ mũi xoang chảy xuống họng hoặc dịch dạ dày trào ngược có thể khiến niêm mạc họng liên tục bị kích thích.

Các thể viêm họng mạn tính thường gặp

Dựa trên đặc điểm niêm mạc họng, viêm họng mạn tính có thể biểu hiện dưới nhiều dạng.

Viêm họng mạn tính sung huyết

Niêm mạc họng có tình trạng đỏ, sung huyết và các mạch máu có thể nổi rõ hơn. Người bệnh thường có cảm giác khô, rát hoặc khó chịu ở họng.

Viêm họng mạn tính xuất tiết

Niêm mạc họng tăng tiết chất nhầy. Người bệnh có thể thường xuyên cảm thấy có đờm hoặc chất nhầy ở phía sau họng và phải khạc nhổ, đằng hắng.

Viêm họng mạn tính quá phát

Đây còn được gọi là viêm họng hạt. Các tổ chức lympho ở thành sau họng tăng sản, tạo thành những hạt hoặc đám gồ lên trên niêm mạc. Người bệnh thường có cảm giác vướng, ngứa họng và muốn khạc nhổ thường xuyên.

Viêm họng mạn tính teo

Niêm mạc họng trở nên mỏng, khô và giảm tiết dịch nhầy. Tình trạng này thường gặp ở người lớn tuổi hoặc có một số bệnh lý mạn tính ở vùng mũi họng.

Nguyên nhân gây viêm họng mạn tính

Viêm họng mạn tính không chỉ do nhiễm khuẩn. Việc xác định đúng nguyên nhân có ý nghĩa quan trọng vì hướng điều trị sẽ khác nhau tùy từng trường hợp.

Viêm mũi xoang mạn tính

Dịch tiết từ mũi và xoang, đặc biệt khi chảy xuống phía sau họng, có thể liên tục kích thích niêm mạc. Người bệnh thường có cảm giác nhiều dịch nhầy trong họng, phải khịt mũi hoặc khạc đờm, nhất là vào buổi sáng.

Nếu tình trạng viêm mũi xoang không được kiểm soát, các triệu chứng ở họng có thể kéo dài dù người bệnh đã sử dụng nhiều biện pháp giảm đau rát họng.

Viêm amidan mạn tính

Amidan nằm ở vùng họng và có thể trở thành ổ viêm tái diễn. Viêm amidan kéo dài hoặc tái phát có thể đi kèm các triệu chứng khó chịu ở họng và góp phần làm tình trạng viêm tại vùng hầu họng kéo dài.

Trào ngược dạ dày – thực quản

Dịch dạ dày trào ngược lên thực quản và vùng hầu họng có thể gây kích ứng niêm mạc. Người bệnh có thể không chỉ bị đau hoặc rát họng mà còn xuất hiện cảm giác vướng họng, ho kéo dài, khàn tiếng, ợ chua hoặc nóng rát sau xương ức.

Đặc biệt, không phải người bị kích thích vùng họng do trào ngược đều có biểu hiện ợ nóng điển hình. Vì vậy, khi đau họng hoặc ho kéo dài mà không tìm thấy nguyên nhân nhiễm trùng rõ ràng, bác sĩ có thể xem xét các bệnh lý liên quan đến trào ngược.

Khói thuốc và các chất kích thích

Khói thuốc lá, kể cả hút thuốc chủ động và tiếp xúc với khói thuốc thụ động, có thể kích thích niêm mạc đường hô hấp. Ngoài ra, bụi, khói, hơi hóa chất và không khí ô nhiễm cũng có thể góp phần làm các triệu chứng ở họng kéo dài.

Dị ứng

Viêm mũi dị ứng có thể gây nghẹt mũi, chảy dịch mũi sau và khiến người bệnh phải thở bằng miệng. Những yếu tố này có thể làm họng khô và tăng cảm giác kích ứng.

Thói quen sử dụng giọng nói

Thói quen sử dụng giọng nói liên tục có thể làm ảnh hưởng đến  vùng hầu họng và thanh quản

Nói nhiều, nói lớn hoặc sử dụng giọng nói liên tục có thể làm vùng hầu họng và thanh quản bị kích thích. Nếu đồng thời có ho, trào ngược hoặc các bệnh lý đường hô hấp trên, triệu chứng có thể kéo dài hơn.

Nhiễm trùng tái diễn

Một số trường hợp có thể liên quan đến các đợt nhiễm trùng vùng hầu họng tái diễn. Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp viêm họng mạn tính đều do vi khuẩn, do đó không nên tự sử dụng kháng sinh kéo dài. Việc dùng kháng sinh cần dựa trên đánh giá lâm sàng và xét nghiệm khi có chỉ định.

Triệu chứng viêm họng mạn tính

Các triệu chứng thường diễn tiến dai dẳng hoặc tái phát, có thể bao gồm:

• Khô, rát hoặc ngứa họng.
• Đau họng kéo dài hoặc tái diễn.
• Cảm giác vướng, mắc dị vật trong họng.
• Ho kéo dài, đặc biệt là ho khan hoặc ho kèm ít đờm.
• Thường xuyên phải khạc nhổ hoặc đằng hắng.
• Có chất nhầy chảy từ mũi xuống họng.
• Khó chịu khi nuốt.
• Khàn tiếng hoặc thay đổi giọng nói.
• Hôi miệng trong một số trường hợp.
• Cảm giác nóng rát vùng họng, có thể đi kèm ợ chua hoặc ợ hơi nếu liên quan đến trào ngược.

Không phải người bệnh nào cũng có đầy đủ các triệu chứng trên. Biểu hiện phụ thuộc vào nguyên nhân và tình trạng niêm mạc họng.

Viêm họng mạn tính có nguy hiểm không?

Phần lớn trường hợp viêm họng mạn tính không phải là tình trạng cấp cứu. Tuy nhiên, đau họng, ho hoặc khó chịu vùng họng kéo dài không nên tự điều trị trong thời gian dài mà không tìm nguyên nhân.

Một số bệnh lý khác cũng có thể gây triệu chứng tương tự. Đặc biệt, nếu đau họng kéo dài kèm khó nuốt, nuốt đau, khàn tiếng kéo dài, nổi hạch vùng cổ, chảy máu, sụt cân không chủ ý hoặc đau một bên họng dai dẳng, người bệnh cần được bác sĩ Tai Mũi Họng đánh giá để loại trừ những nguyên nhân nghiêm trọng hơn.

Việc xác định nguyên nhân càng sớm càng giúp lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp thay vì chỉ sử dụng thuốc giảm triệu chứng.

Viêm họng mạn tính được chẩn đoán như thế nào?

Bác sĩ thường bắt đầu bằng việc khai thác triệu chứng và tiền sử, chẳng hạn thời gian đau họng, ho, tình trạng nghẹt mũi, chảy dịch mũi sau, tiếp xúc với khói thuốc, thói quen sử dụng giọng nói hoặc các biểu hiện của trào ngược.

Sau đó, bác sĩ sẽ khám vùng mũi, họng, amidan và các cấu trúc liên quan để tìm dấu hiệu viêm hoặc kích ứng.

Tùy biểu hiện, bác sĩ có thể chỉ định thêm các phương pháp kiểm tra như:

• Nội soi Tai Mũi Họng để quan sát vùng mũi, họng và thanh quản khi cần.
• Đánh giá tình trạng viêm mũi xoang hoặc amidan.
• Xét nghiệm khi nghi ngờ nhiễm trùng.
• Đánh giá bệnh lý trào ngược nếu có các triệu chứng phù hợp.
• Các xét nghiệm hoặc chẩn đoán hình ảnh khác khi phát hiện dấu hiệu bất thường.

Mục tiêu không chỉ là xác định có viêm họng hay không mà quan trọng hơn là tìm yếu tố đang khiến niêm mạc họng bị kích thích kéo dài.

Cách điều trị viêm họng mạn tính hiệu quả

Không có một phương pháp điều trị duy nhất áp dụng cho tất cả người bị viêm họng mạn tính. Hiệu quả điều trị phụ thuộc nhiều vào việc xác định và kiểm soát đúng nguyên nhân.

Điều trị nguyên nhân gây bệnh

Nếu viêm họng liên quan đến viêm mũi xoang, viêm amidan hoặc bệnh lý đường hô hấp trên, bác sĩ sẽ điều trị bệnh lý nền theo tình trạng cụ thể.

Trường hợp liên quan đến trào ngược, việc kiểm soát trào ngược và điều chỉnh chế độ ăn uống, sinh hoạt có thể giúp giảm kích ứng vùng họng.

Nếu triệu chứng liên quan đến dị ứng, người bệnh cần hạn chế tiếp xúc với yếu tố gây dị ứng và điều trị viêm mũi dị ứng khi có chỉ định.

Điều trị triệu chứng

Một số biện pháp có thể giúp giảm cảm giác khó chịu tại họng:

• Uống đủ nước.
• Giữ độ ẩm không khí phù hợp.
• Hạn chế các yếu tố gây kích ứng.
• Vệ sinh răng miệng và vùng họng đúng cách.
• Nghỉ ngơi khi có triệu chứng.
• Sử dụng thuốc giảm đau hoặc thuốc điều trị triệu chứng khi được bác sĩ, dược sĩ hướng dẫn.

Vệ sinh răng miệng và vùng họng đúng cách

Không nên tự mua kháng sinh để điều trị viêm họng kéo dài. Phần lớn đau họng cấp là do virus, trong khi kháng sinh chỉ có vai trò khi xác định hoặc nghi ngờ phù hợp với nhiễm khuẩn cần điều trị. Việc sử dụng kháng sinh không đúng chỉ định có thể gây tác dụng phụ và góp phần làm gia tăng tình trạng kháng thuốc.

Viêm họng mạn tính có chữa khỏi hoàn toàn không?

Khả năng kiểm soát viêm họng mạn tính phụ thuộc vào nguyên nhân. Nếu loại bỏ hoặc điều trị được yếu tố gây kích thích, các triệu chứng có thể cải thiện đáng kể.

Ngược lại, nếu người bệnh tiếp tục hút thuốc, thường xuyên tiếp xúc với bụi hóa chất, không kiểm soát viêm mũi xoang hoặc trào ngược, tình trạng đau rát và khó chịu ở họng có thể tiếp tục tái diễn.

Vì vậy, mục tiêu điều trị không chỉ là làm hết đau họng trong vài ngày mà là xác định nguyên nhân, điều trị bệnh lý nền và hạn chế các yếu tố khiến niêm mạc họng bị kích thích kéo dài.

Khi nào cần khám bác sĩ?

Người bệnh nên thăm khám chuyên khoa Tai Mũi Họng nếu:

• Đau hoặc rát họng kéo dài, tái diễn nhiều lần.
• Ho kéo dài không rõ nguyên nhân.
• Cảm giác vướng họng dai dẳng.
• Khàn tiếng kéo dài.
• Khó nuốt hoặc nuốt đau.
• Thường xuyên có đờm, dịch nhầy chảy xuống họng.
• Điều trị thông thường nhưng triệu chứng không cải thiện.
• Có viêm mũi xoang, viêm amidan hoặc trào ngược đi kèm.

Đặc biệt, cần khám sớm nếu xuất hiện khó thở, khó nuốt tăng dần, chảy máu, nổi hạch vùng cổ, sụt cân không chủ ý, đau họng kéo dài một bên hoặc khàn tiếng kéo dài. Đây là những dấu hiệu cần được đánh giá kỹ để loại trừ các nguyên nhân khác ngoài viêm họng mạn tính. Thăm khám khoa Tai Mũi Họng tại Bệnh viện Đa khoa Gia Định để được bác sĩ đánh giá tình trạng và tư vấn phương pháp điều trị phù hợp.

Phòng ngừa viêm họng mạn tính

Một số thói quen giúp giảm nguy cơ kích thích và tổn thương niêm mạc họng:

• Không hút thuốc và tránh khói thuốc.
• Hạn chế tiếp xúc với bụi, khói và hóa chất.
• Đeo khẩu trang khi làm việc hoặc sinh hoạt trong môi trường ô nhiễm.
• Uống đủ nước.
• Vệ sinh răng miệng thường xuyên.
• Điều trị đúng các bệnh lý mũi xoang, amidan và dị ứng.
• Kiểm soát trào ngược nếu được chẩn đoán.
• Hạn chế sử dụng giọng nói quá mức.
• Duy trì chế độ ăn uống, nghỉ ngơi và vận động hợp lý.

Kết luận

Viêm họng mạn tính không chỉ đơn thuần là tình trạng đau rát họng kéo dài mà có thể liên quan đến nhiều nguyên nhân như viêm mũi xoang, viêm amidan, dị ứng, khói thuốc, ô nhiễm môi trường hoặc trào ngược dạ dày – thực quản. Vì vậy, điều trị hiệu quả cần bắt đầu từ việc xác định đúng nguyên nhân thay vì chỉ sử dụng thuốc để giảm triệu chứng.

Nếu tình trạng đau họng, ho, khàn tiếng hoặc vướng họng kéo dài hay tái diễn, người bệnh nên thăm khám chuyên khoa Tai Mũi Họng để được đánh giá toàn diện. Phát hiện đúng nguyên nhân và điều trị sớm không chỉ giúp cải thiện triệu chứng mà còn hạn chế tình trạng bệnh kéo dài, tái phát và ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống.