Viêm đại tràng co thắt: Triệu chứng và cách điều trị

Viêm đại tràng co thắt gây đau bụng, đầy hơi, tiêu chảy hoặc táo bón kéo dài. Tìm hiểu nguyên nhân, triệu chứng, cách chẩn đoán, điều trị và phòng ngừa hiệu quả.

Viêm đại tràng co thắt là gì?

Viêm đại tràng co thắt là cách gọi khá phổ biến trong cộng đồng để mô tả tình trạng đau bụng, rối loạn đi tiêu, đầy hơi và cảm giác khó chịu ở đường ruột. Trong y khoa, nhóm triệu chứng này thường liên quan đến hội chứng ruột kích thích (Irritable Bowel Syndrome – IBS).

 Viêm đại tràng co thắt gây đau bụng, đầy hơi và rối loạn tiêu hóa, ảnh hưởng đến sinh hoạt và chất lượng cuộc sống

Điểm quan trọng là hội chứng ruột kích thích không nhất thiết đồng nghĩa với tình trạng đại tràng bị viêm hoặc tổn thương thực thể. Đây là một rối loạn tương tác não – ruột, trong đó nhu động ruột và cảm nhận đau của đường tiêu hóa có thể bị thay đổi. Người bệnh có thể xuất hiện đau bụng tái diễn kèm tiêu chảy, táo bón hoặc xen kẽ cả hai, trong khi không nhất thiết có tổn thương cấu trúc rõ ràng trên đường tiêu hóa. 

Vì vậy, khi có các triệu chứng kéo dài, người bệnh không nên tự kết luận mình bị viêm đại tràng co thắt mà cần được bác sĩ đánh giá để phân biệt với viêm đại tràng, bệnh Crohn, viêm loét đại tràng, nhiễm trùng đường ruột hoặc các bệnh lý tiêu hóa khác.

Triệu chứng viêm đại tràng co thắt thường gặp

Triệu chứng của viêm đại tràng co thắt có thể khác nhau giữa từng người và thường có tính chất tái đi tái lại. Các biểu hiện phổ biến bao gồm:

Đau bụng hoặc đau quặn bụng

Đây là triệu chứng nổi bật. Người bệnh có thể cảm thấy đau âm ỉ, đau quặn từng cơn hoặc co thắt ở nhiều vị trí khác nhau trong ổ bụng.

Một đặc điểm thường gặp là cơn đau có liên quan đến việc đi tiêu: có thể giảm hoặc thay đổi sau khi đi ngoài. Đây cũng là một trong những đặc điểm bác sĩ khai thác khi đánh giá hội chứng ruột kích thích. 

Tiêu chảy

Người bệnh có thể đi ngoài nhiều lần, phân lỏng hoặc phân nước, thường kèm cảm giác mót đi tiêu.

Ở một số trường hợp, tiêu chảy có thể xuất hiện sau khi ăn hoặc trong những thời điểm căng thẳng, lo âu.

Táo bón

Ngược lại, viêm đại tràng co thắt cũng có thể gây táo bón. Người bệnh đi tiêu ít hơn, phân cứng hoặc phải rặn nhiều.

Một số người có thể chuyển đổi giữa táo bón và tiêu chảy theo từng giai đoạn.

Đầy hơi, chướng bụng

Đầy hơi, bụng căng tức hoặc cảm giác nhiều khí trong bụng là triệu chứng thường gặp. Người bệnh có thể cảm thấy khó chịu hơn sau ăn hoặc vào cuối ngày.

Cảm giác đi tiêu chưa hết

Sau khi đi ngoài, người bệnh vẫn có cảm giác còn phân trong đại tràng hoặc chưa đi hết. Đây cũng là một biểu hiện có thể gặp ở hội chứng ruột kích thích.

Phân có chất nhầy

Một số người có thể nhận thấy chất nhầy màu trắng hoặc trong lẫn trong phân. Tuy nhiên, nếu phân có máu, màu đen bất thường hoặc kèm các triệu chứng toàn thân, cần đi khám để tìm nguyên nhân.

Các dạng viêm đại tràng co thắt thường gặp

Dựa vào kiểu rối loạn đi tiêu, hội chứng ruột kích thích có thể được chia thành các nhóm chính:

Viêm đại tràng co thắt thể tiêu chảy

Người bệnh chủ yếu gặp tiêu chảy, phân lỏng hoặc phân nước. Tình trạng có thể xuất hiện nhiều lần trong ngày và ảnh hưởng đến công việc, sinh hoạt.

Viêm đại tràng co thắt thể táo bón

Táo bón là triệu chứng nổi bật, thường đi kèm đau bụng, đầy hơi và cảm giác đi tiêu không hết.

Viêm đại tràng co thắt thể hỗn hợp

Người bệnh xen kẽ các giai đoạn táo bón và tiêu chảy.

Việc xác định dạng bệnh có ý nghĩa trong lựa chọn phương pháp điều trị, bởi một số thuốc có thể phù hợp với tiêu chảy nhưng không phù hợp với người đang táo bón. 

Nguyên nhân gây viêm đại tràng co thắt

Hiện nay, nguyên nhân chính xác của viêm đại tràng co thắt, nếu dùng thuật ngữ này để chỉ hội chứng ruột kích thích, vẫn chưa được xác định hoàn toàn.

Đau bụng, đau quặn hoặc co thắt là triệu chứng thường gặp ở người bị viêm đại tràng co thắt

Các chuyên gia cho rằng nhiều yếu tố có thể cùng tham gia, trong đó nổi bật là sự thay đổi tương tác giữa não và hệ tiêu hóa. Một số người có đường ruột nhạy cảm hơn với sự căng giãn bình thường do khí hoặc phân, khiến họ cảm thấy đau hoặc khó chịu nhiều hơn.

Các yếu tố có thể liên quan gồm:

Rối loạn nhu động ruột

Ruột co bóp quá nhanh có thể góp phần gây tiêu chảy, trong khi nhu động chậm có thể dẫn đến táo bón.

Tăng nhạy cảm nội tạng

Một lượng khí hoặc phân bình thường trong ruột có thể tạo cảm giác đau, căng tức rõ hơn ở người có hệ tiêu hóa nhạy cảm.

Căng thẳng và yếu tố tâm lý

Stress, lo âu và các yếu tố tâm lý có thể làm triệu chứng tiêu hóa xuất hiện hoặc nặng hơn ở một số người. Mối liên hệ giữa não và ruột là một trong những yếu tố quan trọng được nghiên cứu trong hội chứng ruột kích thích. 

Thay đổi hệ vi sinh đường ruột

Nhiễm trùng đường tiêu hóa trước đó hoặc sự thay đổi hệ vi sinh có thể liên quan đến sự xuất hiện triệu chứng ở một số người.

Thực phẩm và tình trạng không dung nạp

Một số loại thức ăn có thể kích hoạt triệu chứng ở từng người, chẳng hạn thực phẩm nhiều chất béo, một số carbohydrate lên men, đồ uống có gas hoặc chất tạo ngọt nhất định.

Do đó, không có một loại thực phẩm duy nhất được xem là nguyên nhân gây viêm đại tràng co thắt cho tất cả mọi người.

Viêm đại tràng co thắt có nguy hiểm không?

Nếu viêm đại tràng co thắt thực chất là hội chứng ruột kích thích, bệnh thường không gây tổn thương cấu trúc hoặc làm tăng nguy cơ ung thư đại trực tràng theo cơ chế của hội chứng này. Tuy nhiên, triệu chứng có thể kéo dài nhiều năm, tái phát từng đợt và ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng cuộc sống. 

Người bệnh có thể gặp khó khăn khi:

• Ăn uống.
• Làm việc.
• Đi du lịch hoặc di chuyển xa.
• Tham gia các hoạt động xã hội.
• Ngủ nghỉ.
• Duy trì tâm lý ổn định.

Điều đáng lưu ý là các triệu chứng của viêm đại tràng co thắt có thể tương tự nhiều bệnh lý tiêu hóa khác. Vì vậy, việc tự chẩn đoán dựa trên triệu chứng là không đủ.

Khi nào đau bụng, tiêu chảy cần đi khám?

Một số dấu hiệu không điển hình cho hội chứng ruột kích thích cần được bác sĩ kiểm tra kỹ hơn.

Người bệnh nên đi khám nếu có:

• Đi ngoài ra máu.
• Phân đen như hắc ín.
• Sụt cân không chủ ý.
• Thiếu máu.
• Đau bụng dữ dội hoặc tăng dần.
• Sốt kéo dài.
• Tiêu chảy kéo dài hoặc tái diễn nhiều.
• Triệu chứng xuất hiện lần đầu ở độ tuổi lớn.
• Tiền sử gia đình mắc ung thư đại trực tràng hoặc bệnh viêm ruột.
• Thay đổi thói quen đi tiêu kéo dài.

Chảy máu trực tràng, phân có máu hoặc phân đen và sụt cân không chủ ý là những dấu hiệu có thể gợi ý bệnh lý khác cần được đánh giá thay vì đơn thuần quy cho viêm đại tràng co thắt.

Chẩn đoán viêm đại tràng co thắt như thế nào?

Không có một xét nghiệm đơn lẻ nào có thể xác định tất cả trường hợp viêm đại tràng co thắt.

Bác sĩ thường bắt đầu bằng việc khai thác:

• Vị trí và tính chất đau bụng.
• Thời điểm xuất hiện triệu chứng.
• Mối liên quan giữa đau bụng và đi tiêu.
• Tần suất đi tiêu.
• Hình dạng phân.
• Chế độ ăn uống.
• Thuốc đang sử dụng.
• Tiền sử bệnh tiêu hóa.
• Tiền sử gia đình.
• Các yếu tố stress hoặc thay đổi sinh hoạt gần thời điểm khởi phát.

Khám thực thể giúp bác sĩ đánh giá tình trạng bụng và tìm dấu hiệu bất thường.

Theo NIDDK, trong một số trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm máu, xét nghiệm phân hoặc các phương pháp thăm dò khác nhằm loại trừ bệnh lý có triệu chứng tương tự. Tùy từng người, có thể cần nội soi đại tràng, nội soi tiêu hóa hoặc xét nghiệm chuyên biệt. 

Không phải người nào có đau bụng và rối loạn đi tiêu cũng cần nội soi đại tràng. Bác sĩ sẽ cân nhắc dựa trên tuổi, triệu chứng, tiền sử gia đình, dấu hiệu cảnh báo và các yếu tố nguy cơ.

Điều trị viêm đại tràng co thắt

 Vận động thường xuyên, ngủ đủ giấc và kiểm soát căng thẳng có thể hỗ trợ cải thiện triệu chứng viêm đại tràng co thắt

Mục tiêu điều trị viêm đại tràng co thắt là kiểm soát triệu chứng, hạn chế tái phát và cải thiện chất lượng cuộc sống. Không có một phác đồ duy nhất phù hợp với tất cả người bệnh.

Tùy triệu chứng, bác sĩ có thể kết hợp điều chỉnh chế độ ăn, lối sống, thuốc và một số liệu pháp hỗ trợ.

Điều chỉnh chế độ ăn

Người bệnh nên theo dõi những loại thực phẩm thường khiến triệu chứng xuất hiện hoặc nặng hơn.

Một số người có thể được bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng hướng dẫn chếđộ low FODMAP, tức hạn chế một nhóm carbohydrate dễ lên men có thể gây đầy hơi, đau bụng hoặc thay đổi thói quen đi tiêu. NICE khuyến nghị chế độ loại trừ như low FODMAP nên được thực hiện với sự hướng dẫn của người có chuyên môn về dinh dưỡng.

Không nên tự ý kiêng quá nhiều nhóm thực phẩm trong thời gian dài vì có thể dẫn đến thiếu chất.

Bổ sung chất xơ phù hợp

Chất xơ có thể hỗ trợ người bệnh, đặc biệt trong trường hợp táo bón. Tuy nhiên, loại chất xơ và lượng sử dụng cần phù hợp.

NIDDK ghi nhận chất xơ hòa tan có thể hữu ích hơn đối với triệu chứng hội chứng ruột kích thích so với chất xơ không hòa tan.

Nếu tăng chất xơ quá nhanh, tình trạng đầy hơi và chướng bụng có thể tăng. Vì vậy nên điều chỉnh từ từ và uống đủ nước.

Uống đủ nước

Đặc biệt với người có táo bón, cung cấp đủ nước kết hợp chế độ ăn phù hợp có thể hỗ trợ làm mềm phân.

Lượng nước cụ thể cần tùy tuổi, tình trạng sức khỏe, hoạt động thể lực và bệnh lý đi kèm.

Tăng cường vận động

Hoạt động thể chất thường xuyên có thể hỗ trợ sức khỏe tiêu hóa và giúp giảm stress. NIDDK cũng liệt kê tăng hoạt động thể chất, ngủ đủ và giảm stress trong nhóm thay đổi lối sống có thể giúp cải thiện triệu chứng IBS.

Điều chỉnh stress

Do mối liên hệ chặt chẽ giữa não và đường ruột, kiểm soát căng thẳng là một phần quan trọng trong quản lý bệnh.

Người bệnh có thể áp dụng:

• Tập thể dục.
• Thiền hoặc thư giãn.
• Ngủ đủ giấc.
• Sắp xếp thời gian nghỉ ngơi.
• Trị liệu tâm lý khi có chỉ định.

Một số liệu pháp tâm lý như liệu pháp nhận thức hành vi có thể được sử dụng để hỗ trợ kiểm soát triệu chứng ở người phù hợp. 

Thuốc điều trị viêm đại tràng co thắt

Tùy dạng triệu chứng, bác sĩ có thể cân nhắc các nhóm thuốc khác nhau.

Người chủ yếu bị tiêu chảy

Một số thuốc có thể giúp giảm tiêu chảy hoặc điều chỉnh nhu động ruột. Lựa chọn thuốc phụ thuộc vào mức độ và nguyên nhân triệu chứng.

Người chủ yếu bị táo bón

Bác sĩ có thể cân nhắc chất xơ hòa tan, thuốc nhuận tràng hoặc các thuốc điều trị táo bón chuyên biệt trong trường hợp cần thiết. 

Người đau bụng, co thắt

Thuốc chống co thắt có thể được sử dụng trong một số trường hợp để giảm đau quặn bụng. 

Có nên tự mua thuốc điều trị?

Không nên.

Triệu chứng của viêm đại tràng co thắt có thể giống nhiều bệnh lý khác. Việc tự dùng thuốc cầm tiêu chảy, thuốc nhuận tràng hoặc thuốc giảm đau kéo dài có thể không phù hợp với nguyên nhân thực sự.

Đặc biệt, người có tiêu chảy kèm sốt, phân máu hoặc đau bụng dữ dội cần được khám thay vì chỉ dùng thuốc cầm tiêu chảy tại nhà.

Viêm đại tràng co thắt nên ăn gì và kiêng gì?

Không có một thực đơn cố định dành cho tất cả người bị viêm đại tràng co thắt. Mức độ nhạy cảm với thực phẩm rất khác nhau.

Nên ưu tiên

• Thực phẩm tươi, ít chế biến.
• Rau củ phù hợp với khả năng dung nạp.
• Ngũ cốc và nguồn chất xơ hòa tan.
• Protein nạc.
• Uống đủ nước.
• Chia thành nhiều bữa nhỏ nếu ăn một bữa lớn làm triệu chứng nặng hơn.

Có thể cần hạn chế

• Đồ ăn nhiều dầu mỡ.
• Rượu bia.
• Cà phê hoặc đồ uống chứa nhiều caffeine nếu làm tăng triệu chứng.
• Nước uống có gas.
• Thực phẩm chứa chất tạo ngọt như sorbitol nếu gây tiêu chảy.
• Các món ăn mà cá nhân người bệnh nhận thấy thường xuyên gây triệu chứng.

Phân biệt viêm đại tràng co thắt và viêm đại tràng

Hai khái niệm này thường bị nhầm lẫn.

Viêm đại tràng thường dùng để chỉ tình trạng viêm thực sự tại niêm mạc đại tràng, có thể do nhiễm trùng, bệnh viêm ruột hoặc các nguyên nhân khác.

Trong khi đó, hội chứng ruột kích thích thường liên quan đến rối loạn tương tác não – ruột và không nhất thiết có tổn thương thực thể trên đường tiêu hóa.

Vì vậy, đau bụng, đầy hơi, tiêu chảy hoặc táo bón không đủ để kết luận người bệnh bị viêm đại tràng co thắt hay viêm đại tràng.

Chẩn đoán chính xác giúp tránh điều trị sai nguyên nhân và bỏ sót các bệnh lý cần can thiệp.

Khi nào cần nội soi đại tràng?

Không phải mọi trường hợp viêm đại tràng co thắt đều cần nội soi.

Bác sĩ có thể cân nhắc nội soi khi người bệnh có dấu hiệu cảnh báo, yếu tố nguy cơ hoặc triệu chứng không điển hình. Mục tiêu là loại trừ các bệnh lý như polyp, ung thư đại trực tràng, bệnh viêm ruột hoặc những nguyên nhân khác gây thay đổi thói quen đi tiêu.

NIDDK cho biết nội soi đại tràng có thể được sử dụng khi bác sĩ cần kiểm tra các bệnh lý như ung thư đại tràng hoặc bệnh viêm ruột, tùy biểu hiện và yếu tố nguy cơ của từng người. 

Câu hỏi thường gặp về viêm đại tràng co thắt

Viêm đại tràng co thắt có chữa khỏi hoàn toàn không?

Nếu thuật ngữ này được dùng để chỉ hội chứng ruột kích thích, đây thường là tình trạng mạn tính với triệu chứng có thể xuất hiện rồi thuyên giảm theo từng giai đoạn. Điều trị tập trung vào kiểm soát triệu chứng và cải thiện chất lượng cuộc sống.

Viêm đại tràng co thắt có gây ung thư đại tràng không?

Hội chứng ruột kích thích không gây tổn thương cấu trúc đường tiêu hóa và bản thân hội chứng này không được xem là nguyên nhân gây ung thư đại tràng. Tuy nhiên, các triệu chứng tương tự có thể xuất hiện trong nhiều bệnh lý khác, vì vậy vẫn cần khám khi có dấu hiệu bất thường.

Người bị viêm đại tràng co thắt có nên nội soi không?

Tùy từng trường hợp. Bác sĩ sẽ dựa trên tuổi, triệu chứng, tiền sử gia đình, dấu hiệu cảnh báo và các yếu tố nguy cơ để quyết định có cần nội soi hoặc xét nghiệm bổ sung hay không. 

Stress có làm viêm đại tràng co thắt nặng hơn không?

Có thể. Tương tác giữa não và đường ruột đóng vai trò quan trọng trong hội chứng ruột kích thích. Ở một số người, căng thẳng có thể làm triệu chứng đau bụng, đầy hơi hoặc rối loạn đi tiêu tăng lên. 

Có nên tự mua thuốc khi bị đau bụng, tiêu chảy?

Không nên tự điều trị kéo dài. Đặc biệt, nếu đau bụng dữ dội, sốt, sụt cân hoặc đi ngoài ra máu, người bệnh cần được khám để xác định nguyên nhân trước khi sử dụng thuốc.

Kết luận

Viêm đại tràng co thắt là thuật ngữ thường được sử dụng để mô tả tình trạng đau bụng, đầy hơi và rối loạn đi tiêu, thường liên quan đến hội chứng ruột kích thích. Bệnh có thể biểu hiện dưới dạng tiêu chảy, táo bón hoặc xen kẽ cả hai.

Nguyên nhân không chỉ đến từ chế độ ăn mà có thể liên quan đến nhu động ruột, độ nhạy cảm của đường tiêu hóa, hệ vi sinh và tương tác giữa não với đường ruột. Vì vậy, điều trị viêm đại tràng co thắt cần được cá thể hóa dựa trên triệu chứng và tình trạng của từng người.

Điều chỉnh chế độ ăn, vận động, ngủ đủ, kiểm soát stress và sử dụng thuốc theo chỉ định có thể giúp kiểm soát triệu chứng. Quan trọng hơn, người bệnh cần nhận biết các dấu hiệu cảnh báo để đi khám và loại trừ những bệnh lý tiêu hóa nghiêm trọng hơn.

Khi triệu chứng tiêu hóa kéo dài hoặc tái diễn, đừng chỉ tìm cách “cầm” triệu chứng. Hãy thăm khám để xác định đúng nguyên nhân và có hướng điều trị phù hợp.