Triệu chứng tăng nhãn áp không phải lúc nào cũng rõ ràng. Một số trường hợp, đặc biệt là tăng nhãn áp góc mở, có thể tiến triển âm thầm trong thời gian dài mà người bệnh gần như không nhận thấy bất thường. Khi thị trường bị ảnh hưởng rõ rệt, tổn thương dây thần kinh thị giác có thể đã tiến triển.

Ngược lại, tăng nhãn áp góc đóng cấp tính có thể gây đau mắt dữ dội, nhìn mờ, đau đầu, buồn nôn hoặc nôn và cần được xử trí cấp cứu.

Vì vậy, hiểu đúng triệu chứng tăng nhãn áp và khám mắt định kỳ có vai trò quan trọng trong việc phát hiện bệnh sớm.

Tăng nhãn áp là gì?

Tăng nhãn áp thường được hiểu là tình trạng áp lực nội nhãn cao hơn mức bình thường. Tuy nhiên, nhãn áp cao và bệnh glaucoma không hoàn toàn đồng nghĩa.

Glaucoma là nhóm bệnh gây tổn thương dây thần kinh thị giác, thường liên quan đến nhãn áp nhưng không phải mọi trường hợp đều có nhãn áp cao. Một số người có nhãn áp trong giới hạn thông thường vẫn có thể xuất hiện tổn thương thần kinh thị giác.

Ngược lại, có người có nhãn áp cao nhưng chưa có tổn thương thần kinh thị giác và được gọi là tăng nhãn áp không kèm glaucoma.

Do đó, việc xác định bệnh không chỉ dựa vào một lần đo nhãn áp mà cần kết hợp nhiều yếu tố như:

• Đo nhãn áp.
• Khám dây thần kinh thị giác.
• Đánh giá thị trường.
• Kiểm tra góc tiền phòng.
• Đánh giá cấu trúc thần kinh thị giác và lớp sợi thần kinh võng mạc khi cần thiết.

Đây cũng là lý do người có triệu chứng tăng nhãn áp hoặc thuộc nhóm nguy cơ nên được khám mắt đầy đủ thay vì chỉ tự theo dõi nhãn áp.

7 triệu chứng tăng nhãn áp thường gặp cần lưu ý

Triệu chứng tăng nhãn áp phụ thuộc vào loại bệnh, tốc độ tăng nhãn áp và mức độ tổn thương. Một số trường hợp gần như không có biểu hiện rõ ràng, trong khi những trường hợp cấp tính có thể xuất hiện triệu chứng rất nhanh.

Tăng nhãn áp diễn tiến âm thầm, vì vậy khám mắt định kỳ giúp phát hiện bất thường trước khi thị lực bị ảnh hưởng rõ rệt

Nhìn mờ hoặc thị lực giảm 

Nhìn mờ có thể là một trong những triệu chứng tăng nhãn áp, đặc biệt khi bệnh đã ảnh hưởng đến chức năng của dây thần kinh thị giác. 

Tuy nhiên, nhìn mờ không phải biểu hiện đặc hiệu của tăng nhãn áp. Tật khúc xạ, đục thủy tinh thể, bệnh võng mạc hoặc nhiều vấn đề khác cũng có thể gây giảm thị lực.

Vì vậy, nếu thị lực thay đổi bất thường hoặc giảm dần mà không rõ nguyên nhân, người bệnh nên được khám mắt thay vì tự thay kính hoặc sử dụng thuốc nhỏ mắt.

Đau nhức hoặc cảm giác căng tức trong mắt

Đau mắt là triệu chứng tăng nhãn áp đáng chú ý, đặc biệt trong những trường hợp nhãn áp tăng nhanh.

Người bệnh có thể cảm thấy đau nhức sâu trong mắt, căng tức quanh hốc mắt hoặc đau lan lên vùng đầu. Tuy nhiên, tăng nhãn áp góc mở mạn tính thường không gây đau rõ rệt ở giai đoạn đầu.

Do đó, không đau mắt không có nghĩa là chắc chắn không có glaucoma.

Đỏ mắt

Mắt đỏ có thể xuất hiện trong cơn tăng nhãn áp góc đóng cấp tính. Tình trạng này thường đi kèm đau mắt, nhìn mờ hoặc nhìn thấy quầng xanh đỏ quanh nguồn sáng.

Tuy nhiên, mắt đỏ có rất nhiều nguyên nhân như viêm kết mạc, khô mắt, dị ứng hoặc tổn thương giác mạc. Vì vậy, không thể chỉ dựa vào biểu hiện đỏ mắt để chẩn đoán tăng nhãn áp.

Nhìn thấy quầng xanh đỏ quanh nguồn sáng

Một triệu chứng tăng nhãn áp có thể gặp trong cơn góc đóng cấp là nhìn thấy quầng màu xung quanh đèn hoặc nguồn sáng.

Hiện tượng này có thể xảy ra khi giác mạc bị phù do nhãn áp tăng cao. Người bệnh có thể nhận thấy hình ảnh đèn bị nhòe, xuất hiện vòng sáng hoặc quầng màu.

Nếu hiện tượng xuất hiện đột ngột cùng đau mắt, đau đầu hoặc buồn nôn, cần đi khám cấp cứu.

Đau đầu, buồn nôn hoặc nôn

Trong trường hợp tăng nhãn áp góc đóng cấp tính, nhãn áp có thể tăng nhanh và gây đau mắt dữ dội. Cơn đau có thể đi kèm đau đầu, buồn nôn hoặc nôn.

Đây là nhóm triệu chứng tăng nhãn áp cần đặc biệt lưu ý vì bệnh có thể tiến triển nhanh và gây tổn thương thị lực nếu không được xử trí kịp thời.

Thu hẹp thị trường

Một trong những vấn đề đáng lưu ý của glaucoma là tổn thương thị trường có thể tiến triển âm thầm.

Người bệnh có thể vẫn nhìn rõ ở vùng trung tâm nhưng dần mất khả năng nhận biết hình ảnh ở vùng ngoại vi. Vì diễn tiến chậm, người bệnh đôi khi không nhận ra cho đến khi thị trường bị ảnh hưởng đáng kể.

Đây là lý do kiểm tra thị trường có vai trò quan trọng trong đánh giá người nghi ngờ glaucoma.

Giảm thị lực nghiêm trọng khi bệnh tiến triển

Ở giai đoạn nặng, triệu chứng tăng nhãn áp có thể biểu hiện bằng suy giảm thị lực rõ rệt. Tổn thương dây thần kinh thị giác do glaucoma thường không thể phục hồi hoàn toàn.

Vì vậy, mục tiêu điều trị chủ yếu là kiểm soát các yếu tố nguy cơ, đặc biệt là nhãn áp, nhằm hạn chế tổn thương tiếp tục tiến triển và bảo tồn phần thị lực còn lại.

Vì sao tăng nhãn áp có thể không có triệu chứng?

Đây là một trong những lý do khiến việc phát hiện glaucoma gặp nhiều khó khăn.

Ở tăng nhãn áp góc mở, bệnh thường tiến triển từ từ. Tổn thương thị trường có thể bắt đầu ở vùng ngoại vi nên người bệnh vẫn cảm thấy mình nhìn tương đối bình thường trong sinh hoạt hằng ngày.

Khi tổn thương tiến triển, khả năng thích nghi của não cũng khiến người bệnh khó nhận biết sự thay đổi. Một mắt còn nhìn tốt cũng có thể phần nào bù trừ cho mắt bị ảnh hưởng.

Do đó, triệu chứng tăng nhãn áp không phải lúc nào cũng xuất hiện sớm.

Khám mắt định kỳ đặc biệt quan trọng đối với người lớn tuổi hoặc người có yếu tố nguy cơ, ngay cả khi chưa cảm thấy bất kỳ triệu chứng nào.

Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ của tăng nhãn áp

Tăng nhãn áp có thể liên quan đến nhiều cơ chế khác nhau. Một số yếu tố làm tăng nguy cơ gồm:

Tuổi tác

Nguy cơ glaucoma thường tăng theo tuổi, đặc biệt ở người lớn tuổi.

Tiền sử gia đình

Người có người thân mắc glaucoma có nguy cơ cao hơn và nên chủ động kiểm tra mắt định kỳ.

Cận thị hoặc viễn thị

Một số dạng tật khúc xạ có thể liên quan đến nguy cơ của từng loại glaucoma.

Chấn thương hoặc phẫu thuật mắt

Một số tổn thương hoặc can thiệp tại mắt có thể ảnh hưởng đến hệ thống thoát lưu thủy dịch.

Sử dụng corticosteroid kéo dài

Corticosteroid ở một số dạng và đường dùng có thể làm tăng nhãn áp ở những người nhạy cảm.

Một số bệnh lý toàn thân

Một số bệnh lý hoặc tình trạng sức khỏe có thể làm tăng nguy cơ tổn thương thần kinh thị giác hoặc ảnh hưởng đến nhãn áp.

Do đó, nếu thuộc nhóm nguy cơ, người bệnh không nên chờ xuất hiện triệu chứng tăng nhãn áp mới đi khám.

Chẩn đoán tăng nhãn áp bằng những phương pháp nào?

Để xác định nguyên nhân và đánh giá nguy cơ, bác sĩ có thể thực hiện nhiều kiểm tra khác nhau.

Đo nhãn áp là một trong những bước quan trọng trong quá trình đánh giá nguy cơ và theo dõi bệnh lý glaucoma

Đo nhãn áp

Đo nhãn áp giúp xác định áp lực bên trong mắt tại thời điểm khám. Tuy nhiên, một lần đo nhãn áp bình thường không loại trừ hoàn toàn glaucoma.

Khám dây thần kinh thị giác

Bác sĩ đánh giá gai thị và các đặc điểm tổn thương liên quan đến glaucoma.

Đo thị trường

Kiểm tra khả năng nhận biết vật thể ở các vùng khác nhau của trường nhìn, giúp phát hiện và theo dõi tổn thương chức năng.

Đánh giá góc tiền phòng

Kiểm tra giúp xác định góc thoát thủy dịch rộng hay hẹp, từ đó hỗ trợ phân loại nguy cơ glaucoma góc đóng.

Chụp OCT

OCT có thể giúp đánh giá cấu trúc dây thần kinh thị giác và lớp sợi thần kinh võng mạc, hỗ trợ phát hiện hoặc theo dõi tổn thương.

Việc kết hợp các phương pháp trên giúp bác sĩ đánh giá toàn diện hơn thay vì chỉ dựa vào một triệu chứng tăng nhãn áp hoặc một chỉ số nhãn áp riêng lẻ.

Điều trị tăng nhãn áp như thế nào?

Mục tiêu chính của điều trị glaucoma là làm chậm hoặc ngăn tổn thương dây thần kinh thị giác tiếp tục tiến triển.

Tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể lựa chọn phương pháp điều trị triệu chứng tăng nhãn áp

Thuốc nhỏ mắt 

 Điều trị tăng nhãn áp được lựa chọn dựa trên loại bệnh, mức độ tổn thương và đáp ứng của từng người bệnh

Thuốc có thể giúp giảm sản xuất thủy dịch hoặc tăng khả năng thoát lưu thủy dịch, từ đó kiểm soát nhãn áp.

Người bệnh cần sử dụng đúng liều và đúng thời gian. Không nên tự ý ngừng thuốc chỉ vì cảm thấy mắt đã ổn định.

Điều trị bằng laser

Một số trường hợp có thể được chỉ định laser để hỗ trợ kiểm soát nhãn áp. Phương pháp cụ thể phụ thuộc vào loại glaucoma và đặc điểm góc tiền phòng.

Phẫu thuật

Khi thuốc hoặc laser không kiểm soát được nhãn áp phù hợp, bác sĩ có thể cân nhắc phẫu thuật. Lựa chọn kỹ thuật phụ thuộc vào tình trạng mắt, mức độ tổn thương và đáp ứng điều trị trước đó.

Điều trị cần được cá thể hóa. Việc lựa chọn phương pháp không chỉ dựa trên mức nhãn áp mà còn phụ thuộc vào tuổi, tình trạng dây thần kinh thị giác, thị trường và nhiều yếu tố khác.

Làm gì để phòng ngừa nguy cơ tăng nhãn áp?

Không phải mọi trường hợp glaucoma đều có thể phòng ngừa hoàn toàn. Tuy nhiên, phát hiện sớm triệu chứng tăng nhãn áp và kiểm soát yếu tố nguy cơ có thể giúp bảo vệ thị lực.

Người bệnh nên:

• Khám mắt định kỳ, đặc biệt khi lớn tuổi hoặc có tiền sử gia đình mắc glaucoma.
• Thông báo cho bác sĩ nếu đang hoặc từng sử dụng corticosteroid kéo dài.
• Không tự ý sử dụng thuốc nhỏ mắt trong thời gian dài.
• Tuân thủ lịch tái khám nếu đã được chẩn đoán tăng nhãn áp.
• Sử dụng thuốc đúng hướng dẫn và không tự ý ngừng điều trị.
• Bảo vệ mắt khi làm việc có nguy cơ chấn thương.
• Chủ động khám khi xuất hiện bất kỳ thay đổi bất thường nào về thị lực.

Câu hỏi thường gặp về triệu chứng tăng nhãn áp

Tăng nhãn áp có tự khỏi không?

Tăng nhãn áp hoặc glaucoma không nên được tự theo dõi tại nhà. Một số trường hợp có thể kiểm soát nhãn áp bằng điều trị phù hợp, nhưng người bệnh cần được bác sĩ theo dõi lâu dài.

Tăng nhãn áp có gây mù không?

Nếu glaucoma không được phát hiện và kiểm soát, tổn thương dây thần kinh thị giác có thể tiến triển và gây mất thị lực vĩnh viễn. Vì vậy, phát hiện sớm triệu chứng tăng nhãn áp và theo dõi định kỳ có ý nghĩa quan trọng.

Nhãn áp cao có phải là glaucoma không?

Không nhất thiết. Nhãn áp cao có thể xuất hiện mà chưa có tổn thương dây thần kinh thị giác. Ngược lại, một số người mắc glaucoma có nhãn áp trong giới hạn thông thường. Vì vậy, cần đánh giá tổng thể.

Bao lâu nên khám mắt một lần?

Tần suất khám phụ thuộc vào tuổi, tiền sử gia đình, tình trạng mắt và các yếu tố nguy cơ. Người có nguy cơ cao nên trao đổi với bác sĩ chuyên khoa Mắt để xây dựng lịch kiểm tra phù hợp.

Kết luận

Triệu chứng tăng nhãn áp có thể rất kín đáo, đặc biệt ở những trường hợp tiến triển mạn tính. Người bệnh có thể không cảm thấy đau hoặc không nhận thấy thị lực thay đổi cho đến khi tổn thương thần kinh thị giác đã tiến triển. Trong khi đó, cơn tăng nhãn áp cấp tính có thể gây đau mắt dữ dội, mắt đỏ, nhìn mờ, nhìn quầng màu, đau đầu, buồn nôn hoặc nôn và cần được xử trí khẩn cấp.

Vì vậy, không nên chờ xuất hiện rõ triệu chứng tăng nhãn áp mới kiểm tra mắt. Khám mắt định kỳ, đo nhãn áp và đánh giá dây thần kinh thị giác giúp phát hiện sớm những bất thường, từ đó bác sĩ có thể đưa ra hướng theo dõi và điều trị phù hợp.

Bệnh viện Đa khoa Gia Định với chuyên khoa Mắt cùng hệ thống thiết bị hỗ trợ thăm khám và đánh giá các bệnh lý mắt, giúp người bệnh chủ động kiểm tra sức khỏe thị giác và phát hiện sớm những bất thường liên quan đến nhãn áp.