7 triệu chứng bong võng mạc không thể bỏ qua

Triệu chứng bong võng mạc thường xuất hiện âm thầm nhưng lại có thể dẫn đến mất thị lực vĩnh viễn nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời. Đây là một trong những bệnh lý nhãn khoa nguy hiểm, đặc biệt phổ biến ở người cận thị nặng, người lớn tuổi hoặc có tiền sử chấn thương mắt. 

Trong bài viết này, Bệnh viện Đa khoa Gia Định sẽ giúp bạn nhận diện 7 dấu hiệu cảnh báo bong võng mạc sớm nhất, hiểu rõ cơ chế bệnh sinh, nguyên nhân và hướng xử trí hiệu quả để bảo vệ thị lực 

Bong võng mạc là tình trạng lớp võng mạc bị tách ra gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến khả năng nhìn 

Bong võng mạc là gì?

Võng mạc là một lớp mô thần kinh mỏng nằm ở đáy mắt, chứa các tế bào cảm thụ ánh sáng (tế bào que và tế bào nón), có nhiệm vụ tiếp nhận ánh sáng và truyền tín hiệu đến não thông qua dây thần kinh thị giác.

Bong võng mạc xảy ra khi lớp võng mạc này bị tách khỏi lớp biểu mô sắc tố võng mạc (RPE) – nơi cung cấp oxy và dưỡng chất. Khi bị tách rời:

• Quá trình trao đổi chất bị gián đoạn
• Tế bào võng mạc nhanh chóng bị tổn thương
• Tín hiệu thị giác truyền về não bị suy giảm hoặc mất hoàn toàn

Có 3 dạng bong võng mạc chính:

Bong võng mạc nguyên phát (do rách)

Xảy ra khi có vết rách trên võng mạc, cho phép dịch kính lọt vào và tách võng mạc ra khỏi lớp nền.

Bong võng mạc co kéo

Do mô sẹo hình thành và kéo võng mạc (thường gặp ở bệnh nhân tiểu đường).

Bong võng mạc xuất tiết

Do tích tụ dịch dưới võng mạc mà không có vết rách (liên quan đến viêm hoặc u nội nhãn).

Nguyên nhân gây bong võng mạc

Hiểu rõ nguyên nhân giúp giải thích tại sao các triệu chứng bong võng mạc lại xuất hiện:

Thoái hóa dịch kính sau (PVD)

Theo thời gian, dịch kính (gel trong suốt trong mắt) co lại và tách khỏi võng mạc. Quá trình này có thể tạo lực kéo mạnh lên võng mạc, gây rách.

 Đây là nguyên nhân phổ biến nhất gây ra các triệu chứng như chớp sáng và ruồi bay.

Cận thị nặng

Ở người cận thị nặng:

• Nhãn cầu dài hơn bình thường
• Võng mạc bị kéo căng và mỏng đi
• Dễ xuất hiện các vùng thoái hóa ngoại vi

Khi có lực kéo nhẹ cũng có thể gây rách và dẫn đến bong võng mạc.

Chấn thương mắt

Các tác động cơ học mạnh có thể:

• Gây rách võng mạc trực tiếp
• Làm thay đổi cấu trúc dịch kính
• Gây xuất huyết nội nhãn

Đây là nguyên nhân thường gặp ở người trẻ.

Biến chứng sau phẫu thuật mắt

Sau phẫu thuật (đặc biệt là thay thủy tinh thể):

• Dịch kính có thể bị thay đổi cấu trúc
• Áp lực nội nhãn thay đổi
• Tăng nguy cơ rách võng mạc

Bệnh lý toàn thân

Đặc biệt là tiểu đường:

• Gây tăng sinh mạch máu bất thường
• Hình thành mô xơ kéo võng mạc
• Dẫn đến bong võng mạc co kéo

7 triệu chứng bong võng mạc không thể bỏ qua

Dưới đây là phân tích chuyên sâu từng triệu chứng bong võng mạc:

Tình trạng tách võng mạc có thể xuất phát từ nhiều yếu tố khác nhau

Chớp sáng (Photopsia)

Hiện tượng chớp sáng xảy ra khi:

• Võng mạc bị kéo căng
• Các tế bào cảm thụ ánh sáng bị kích thích cơ học

Người bệnh thường mô tả như:

• Tia chớp lóe lên
• Ánh sáng nhấp nháy trong bóng tối

Đây là dấu hiệu sớm cho thấy có sự kéo căng võng mạc, đặc biệt nguy hiểm nếu xảy ra đột ngột.

Ruồi bay (Floaters)

Floaters là các đốm hoặc sợi mờ di chuyển theo chuyển động mắt, do:

• Tế bào bong tróc trong dịch kính
• Máu hoặc protein tụ lại

Nếu số lượng floaters tăng nhanh, có thể đã xảy ra rách võng mạc.

Màn đen che tầm nhìn

Khi võng mạc bắt đầu bong:

• Vùng võng mạc không hoạt động
• Tạo ra vùng “mù” trong thị trường

Người bệnh cảm giác như:

• Có rèm kéo ngang
• Bóng đen lan dần

Đây là dấu hiệu bong võng mạc tiến triển rõ ràng.

Giảm thị lực đột ngột

Khi vùng hoàng điểm bị ảnh hưởng:

• Khả năng nhìn rõ giảm nhanh
• Mất khả năng đọc, nhận diện chi tiết

Đây là tình trạng cấp cứu, cần can thiệp ngay.

Nhìn méo hình (Metamorphopsia)

Do tổn thương vùng hoàng điểm:

• Tín hiệu hình ảnh bị biến dạng
• Não nhận thông tin sai lệch

Người bệnh có thể thấy:

• Đường thẳng bị cong
• Hình ảnh bị lệch

Mất thị lực ngoại vi

Bong võng mạc thường bắt đầu từ ngoại vi:

• Người bệnh không nhận ra ngay
• Tầm nhìn hai bên bị thu hẹp dần

Đây là dấu hiệu nguy hiểm vì dễ bị bỏ qua.

Nhìn mờ như có sương

Xảy ra khi:

• Dịch tích tụ dưới võng mạc
• Ánh sáng không truyền đúng cách

Dễ nhầm với đục thủy tinh thể hoặc khô mắt.

Khi nào cần đi khám ngay?

Bạn cần đi khám ngay khi xuất hiện bất kỳ triệu chứng bong võng mạc nào, đặc biệt:

• Chớp sáng + ruồi bay tăng nhanh
• Màn đen che tầm nhìn
• Giảm thị lực đột ngột

Trì hoãn có thể khiến tổn thương không hồi phục.

Phương pháp điều trị bong võng mạc

Người bệnh nên đến khám chuyên khoa mắt sớm nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu bất thường nào liên quan đến thị lực

Tùy vào giai đoạn bệnh:

 Laser quang đông

• Tạo sẹo cố định võng mạc
• Ngăn dịch đi vào vết rách

Tiêm khí nội nhãn

• Bơm bong bóng khí vào mắt
• Đẩy võng mạc về vị trí cũ

Cắt dịch kính (Vitrectomy)

• Loại bỏ dịch kính kéo võng mạc
• Thay bằng dung dịch hoặc khí

Đai củng mạc

• Tạo lực ép từ bên ngoài
• Giữ võng mạc ổn định

Cách phòng ngừa bong võng mạc

Bong võng mạc là bệnh lý nguy hiểm nhưng hoàn toàn có thể giảm nguy cơ nếu bạn chủ động bảo vệ mắt đúng cách. Đặc biệt, với những người thuộc nhóm nguy cơ cao như cận thị nặng, người trên 40 tuổi hoặc có bệnh lý toàn thân, việc phòng ngừa cần được thực hiện một cách nghiêm túc và lâu dài.

Dưới đây là những biện pháp quan trọng giúp hạn chế nguy cơ xuất hiện triệu chứng bong võng mạc:

Khám mắt định kỳ 6–12 tháng

Khám mắt định kỳ không chỉ giúp kiểm tra thị lực mà còn phát hiện sớm các tổn thương võng mạc ở giai đoạn chưa có triệu chứng.

• Bác sĩ sẽ soi đáy mắt để đánh giá tình trạng võng mạc ngoại vi – nơi dễ xảy ra rách võng mạc
• Phát hiện sớm các vùng thoái hóa, lỗ võng mạc hoặc dấu hiệu kéo dịch kính
• Can thiệp kịp thời bằng laser quang đông trước khi tiến triển thành bong võng mạc

 Đối với người cận thị nặng hoặc có tiền sử bệnh lý mắt, nên khám mắt ít nhất 6 tháng/lần thay vì chờ đến khi xuất hiện triệu chứng bong võng mạc mới đi kiểm tra.

Theo dõi và kiểm soát độ cận

Cận thị, đặc biệt là cận thị nặng (trên -6.00 độ), là yếu tố nguy cơ hàng đầu dẫn đến bong võng mạc.

• Nhãn cầu dài ra khiến võng mạc bị kéo giãn và mỏng hơn bình thường
• Dễ xuất hiện các vùng thoái hóa ngoại vi và vết rách nhỏ
• Tăng nguy cơ xuất hiện các triệu chứng bong võng mạc như ruồi bay, chớp sáng

Giải pháp:

• Đeo kính đúng độ, tránh tăng độ nhanh
• Khám khúc xạ định kỳ
• Cân nhắc các phương pháp kiểm soát cận tiến triển ở trẻ em

Tránh hoạt động mạnh gây chấn thương mắt

Các tác động cơ học mạnh là nguyên nhân trực tiếp gây rách võng mạc, đặc biệt ở người trẻ.

• Va chạm trong thể thao (bóng đá, bóng rổ, võ thuật)
• Tai nạn giao thông
• Thói quen dụi mắt mạnh

 Để bảo vệ mắt:

• Đeo kính bảo hộ khi chơi thể thao hoặc làm việc trong môi trường nguy cơ
• Hạn chế các động tác rung lắc mạnh, cúi gập đầu đột ngột nếu có bệnh lý võng mạc
• Tránh dụi mắt, đặc biệt khi mắt đang kích ứng hoặc mỏi

Kiểm soát tốt bệnh lý nền (tiểu đường, huyết áp)

Các bệnh lý toàn thân có thể ảnh hưởng trực tiếp đến hệ thống mạch máu võng mạc:

• Tiểu đường gây bệnh võng mạc đái tháo đường → tăng sinh mạch máu bất thường → kéo võng mạc
• Tăng huyết áp làm tổn thương mạch máu võng mạc → xuất huyết → tăng nguy cơ bong võng mạc

Người bệnh cần:

• Kiểm soát đường huyết và huyết áp ổn định
• Khám mắt định kỳ theo chỉ định bác sĩ
• Phát hiện sớm biến chứng trước khi xuất hiện triệu chứng bong võng mạc

Xây dựng thói quen sinh hoạt bảo vệ mắt

Ngoài các yếu tố bệnh lý, thói quen sinh hoạt cũng ảnh hưởng đến sức khỏe võng mạc:

• Nghỉ ngơi hợp lý, tránh làm việc với màn hình quá lâu
• Bổ sung dinh dưỡng tốt cho mắt (vitamin A, lutein, omega-3)
• Ngủ đủ giấc giúp mắt phục hồi

Một đôi mắt khỏe mạnh sẽ có khả năng chống chịu tốt hơn trước các tác động gây tổn thương võng mạc.

Vì sao nên khám bong võng mạc tại Bệnh viện Đa khoa Gia Định?

Tại Bệnh viện Đa khoa Gia Định, người bệnh được tiếp cận quy trình thăm khám và chẩn đoán bệnh lý võng mạc bài bản, chuyên sâu:

Chẩn đoán chính xác – phát hiện sớm

• Thăm khám đáy mắt bằng thiết bị hiện đại
• Đánh giá toàn diện võng mạc, dịch kính và hoàng điểm
• Phát hiện sớm rách võng mạc trước khi tiến triển thành bong

Đội ngũ bác sĩ chuyên khoa mắt giàu kinh nghiệm

• Tư vấn rõ ràng về tình trạng bệnh
• Đưa ra hướng điều trị phù hợp theo từng giai đoạn
• Theo dõi sát sao sau điều trị

Trang thiết bị hỗ trợ điều trị hiện đại

• Laser quang đông điều trị rách võng mạc
• Hệ thống phẫu thuật dịch kính – võng mạc
• Quy trình đảm bảo an toàn và tối ưu hiệu quả

Tối ưu “thời gian vàng” điều trị

• Rút ngắn thời gian thăm khám
• Can thiệp kịp thời ngay khi phát hiện tổn thương
• Tăng khả năng bảo tồn thị lực tối đa

Kết luận

Triệu chứng bong võng mạc là dấu hiệu cảnh báo sớm của một bệnh lý nguy hiểm có thể gây mất thị lực vĩnh viễn. Việc hiểu rõ cơ chế, nguyên nhân và các dấu hiệu cụ thể sẽ giúp bạn chủ động phát hiện và điều trị kịp thời.

Đừng đợi đến khi mất thị lực mới hành động vì lúc đó có thể đã quá muộn.

Liên hệ hotline 098 940 4845 để được tư vấn miễn phí!