TAY CHÂN MIỆNG Ở TRẺ: DẤU HIỆU NHẬN BIẾT VÀ CHĂM SÓC ĐÚNG CÁCH

Tay chân miệng là bệnh lý truyền nhiễm thường gặp ở trẻ nhỏ, đặc biệt là nhóm dưới 5 tuổi. Bệnh có thể lây lan nhanh trong cộng đồng và nếu không được xử trí kịp thời có thể dẫn đến những biến chứng nguy hiểm. Bài viết dưới đây sẽ giúp quý phụ huynh nhận biết sớm các dấu hiệu tay chân miệng, hiểu đúng về nguyên nhân gây bệnh, phương pháp điều trị, cũng như cách phòng ngừa hiệu quả để bảo vệ sức khỏe con trẻ.

Cần nhận biết các dấu hiệu tay chân miệng ở trẻ để điều trị phù hợp

Bệnh tay chân miệng là gì?

Tay chân miệng là bệnh nhiễm virus cấp tính do nhóm virus đường ruột (Enterovirus) gây ra, phổ biến nhất là virus Coxsackie A16 và Enterovirus 71 (EV-A71). Bệnh thường xuất hiện quanh năm, nhưng gia tăng mạnh vào các tháng cao điểm từ tháng 3 – 5 và tháng 9 – 11.

Trẻ em bị tay chân miệng sẽ gặp nhiều nguy hiểm nếu không được phát hiện sớm và điều trị kịp thời

Từ đầu năm 2025 đến nay, cả nước ghi nhận hàng chục nghìn ca tay chân miệng, riêng tại TP.HCM đã ghi nhận gần 7 000 trường hợp. 

Các ca bệnh tay chân miệng chủ yếu ở trẻ dưới 5 tuổi. Tuy đa số trẻ mắc bệnh sẽ tự khỏi sau 7–10 ngày, nhưng có những trường hợp tiến triển nhanh và nguy hiểm đến tính mạng nếu không được phát hiện sớm.

Nguyên nhân và cơ chế gây bệnh

Tác nhân gây bệnh

Bệnh do các loại virus thuộc nhóm Enterovirus gây ra, thường gặp nhất là:

• Coxsackievirus A16: Gây bệnh nhẹ, tự giới hạn.
• Enterovirus 71 (EV-A71): Có khả năng gây biến chứng nặng như viêm não, viêm cơ tim, viêm màng não.

Đường lây truyền

Tiếp xúc với bề mặt nhiễm virus cũng là nguyên nhân dễ mắc tay chân miệng

Virus có thể lây lan nhanh chóng qua:

• Tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết từ mũi, họng, nước bọt, phân hoặc dịch từ bóng nước của người bệnh.
• Dùng chung đồ dùng ăn uống, đồ chơi, khăn mặt…
• Tiếp xúc với bề mặt bị nhiễm virus.

Cơ chế gây bệnh

Sau khi xâm nhập qua đường tiêu hóa hoặc hô hấp, virus nhân lên tại niêm mạc, sau đó lan vào máu rồi đến các cơ quan khác như da, thần kinh trung ương, tim, phổi… Tùy theo chủng virus và đáp ứng miễn dịch của từng trẻ, bệnh có thể biểu hiện mức độ nhẹ hoặc tiến triển nhanh chóng thành biến chứng nặng.

Triệu chứng tay chân miệng ở trẻ em

Giai đoạn ủ bệnh

Giai đoạn này thường kéo dài từ 3-7 ngày. Trẻ thường chưa có biểu hiện rõ ràng. Đây là thời điểm virus bắt đầu nhân lên trong cơ thể.

Giai đoạn khởi phát

Giai đoạn này bệnh tay chân miệng thường kéo dài từ 1-2 ngày với các triệu chứng sau, tương tự như bệnh cảm cúm:

Trẻ mắc tay chân miệng thường dễ sốt ở giai đoạn đầu

• Sốt nhẹ đến sốt cao.
• Trẻ mệt mỏi, biếngăn, đau họng, quấy khóc.
• Một số trẻ có nôn ói hoặc tiêu chảy nhẹ.

Giai đoạn toàn phát

Giai đoạn này bệnh tay chân miệng thường kéo dài từ 3-10 ngày với các triệu chứng điển hình của bệnh như sau:

• Loét miệng: Các vết loét nhỏ màu trắng xám, xung quanh viền đỏ xuất hiện ở niêm mạc má, nướu, lưỡi, vòm họng. Trẻ đau miệng nên bỏ ăn, chảy nước dãi liên tục.
• Phát ban dạng bóng nước: Xuất hiện ở lòng bàn tay, lòng bàn chân, mông, gối… không ngứa, không đau. Bóng nước thường nhỏ (2–5 mm), không vỡ.
• Biểu hiện khác: Có thể kèm tiêu chảy, buồn nôn, đau đầu nhẹ, sốt nhẹ,…

Giai đoạn hồi phục

Thông thường sau 3-5 ngày sau giai đoạn toàn phát, trẻ em sẽ hồi phục nếu không gặp biến chứng bất thường. 

• Sau khoảng 7–10 ngày, bóng nước tự xẹp và khô lại, trẻ hết sốt và ăn uống trở lại bình thường.
• Tuy nhiên, trong quá trình này, cần theo dõi sát để phát hiện sớm các dấu hiệu cảnh báo biến chứng.

Biến chứng nguy hiểm cần cảnh giác

Hầu hết các trường hợp bệnh tay chân miệng ở trẻ đều diễn biến nhẹ và khỏi bệnh sau 1 tuần. Tuy nhiên, virus EV-A71 có thể gây biến chứng nguy hiểm đến hệ thần kinh và tim mạch như:

Các biến chứng thường gặp

• Viêm màng não, viêm não: Trẻ sốt cao, lơ mơ, giật mình, li bì.
• Viêm cơ tim: Nhịp tim nhanh, da lạnh, khó thở.
• Phù phổi cấp: Thở nhanh, tím tái, suy hô hấp cấp.

Dấu hiệu cảnh báo biến chứng

• Sốt hơn 39°C liên tục không hạ sau khi dùng thuốc.
• Trẻ giật mình nhiều, run tay chân, chới với, ngủ gà.
• Quấy khóc dai dẳng, đặc biệt về đêm.
• Thở nhanh, thở mệt, da tái xanh, tay chân lạnh.

Khi có bất kỳ dấu hiệu nào trên, cần nhanh chóng đưa trẻ đến bệnh viện để xử trí kịp thời.

Cách phòng ngừa tay chân miệng

Tại nhà

Đảm bảo vệ sinh tay cho trẻ

• Rửa tay bằng xà phòng đúng cách cho trẻ và người chăm sóc trước khi ăn, sau khi đi vệ sinh.
• Làm sạch đồ chơi, vật dụng hàng ngày bằng dung dịch sát khuẩn.
• Tránh cho trẻ tiếp xúc với người bệnh.

Tại trường học

Giữ vệ sinh chung và kiểm tra vệ sinh cá nhân cho trẻ tại trường học

• Khử khuẩn bàn ghế, tay nắm cửa, đồ chơi.
• Tuyên truyền nâng cao nhận thức cho giáo viên và phụ huynh.
• Cách ly trẻ nghi ngờ mắc bệnh ít nhất 10 ngày.

Vắc-xin

• Hiện nay, một số quốc gia đã triển khai tiêm vắc-xin EV-A71.
• Việt Nam đang nghiên cứu, thử nghiệm và xem xét áp dụng trong thời gian tới.

Một số câu hỏi thường gặp

1. Trẻ từng bị tay chân miệng có bị lại không?

Có. Miễn dịch sau mắc bệnh chỉ với chủng virus đó. Trẻ vẫn có thể mắc lại nếu nhiễm chủng khác.

2. Trẻ khỏi bệnh bao lâu thì đi học lại?

Nên cho trẻ nghỉ học ít nhất 10 ngày sau khi phát bệnh hoặc đến khi hết hoàn toàn triệu chứng.

3. Có nên chích ngừa tay chân miệng?

Nếu vắc-xin EV-A71 được phê duyệt, việc tiêm chủng sẽ là phương án phòng bệnh hiệu quả, đặc biệt với trẻ <3 tuổi.

4. Có nên tự dùng thuốc kháng sinh hay thuốc bôi bóng nước?

Không. Tay chân miệng là bệnh do virus nên kháng sinh không có tác dụng. Không nên tự ý dùng thuốc bôi lên bóng nước tránh nhiễm trùng.

Kết luận

Tay chân miệng là bệnh phổ biến nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát nếu phát hiện sớm và chăm sóc đúng cách. Bệnh viện Đa khoa Gia Định là địa chỉ uy tín với đội ngũ bác sĩ Nhi giàu kinh nghiệm, luôn sẵn sàng đồng hành cùng quý phụ huynh trong quá trình theo dõi và điều trị bệnh cho trẻ.

Nếu trẻ có dấu hiệu nghi ngờ tay chân miệng hoặc biểu hiện bất thường về thần kinh, tim mạch, hãy đưa trẻ đến Khoa Nhi – Bệnh viện Đa khoa Gia Định để được chẩn đoán và can thiệp kịp thời.