Tầm soát ung thư dạ dày: Phương pháp và lưu ý cần biết

Tầm soát ung thư dạ dày giúp phát hiện sớm tổn thương bất thường và ung thư ở giai đoạn đầu. Tìm hiểu phương pháp, đối tượng nên tầm soát và những lưu ý quan trọng.

Tầm soát ung thư dạ dày là gì?

Tầm soát ung thư dạ dày là quá trình kiểm tra nhằm phát hiện ung thư hoặc những tổn thương bất thường ở dạ dày trước khi bệnh gây ra triệu chứng rõ ràng.

Tầm soát ung thư dạ dày có vai trò quan trọng ở những người có nguy cơ cao hoặc có bất thường cần được bác sĩ đánh giá

Cần phân biệt giữa tầm soát và chẩn đoán.

• Tầm soát: thực hiện ở người chưa được chẩn đoán ung thư nhằm phát hiện bệnh hoặc tổn thương nguy cơ cao sớm hơn.
• Chẩn đoán: được thực hiện khi người bệnh đã có triệu chứng, bất thường trên xét nghiệm/hình ảnh hoặc thuộc nhóm cần đánh giá chuyên sâu.

Không phải mọi người đều có cùng nguy cơ ung thư dạ dày và cũng không có một lịch tầm soát chung áp dụng cho tất cả. Việc có cần tầm soát ung thư dạ dày hay không nên được bác sĩ đánh giá dựa trên tuổi, tiền sử gia đình, bệnh lý dạ dày, yếu tố nguy cơ và tình trạng sức khỏe cụ thể.

Vì sao nên quan tâm đến tầm soát ung thư dạ dày?

Một trong những khó khăn trong phát hiện ung thư dạ dày là bệnh có thể không biểu hiện rõ ở giai đoạn sớm.

Một số triệu chứng ban đầu có thể bao gồm:

• Khó tiêu.
• Cảm giác đầy bụng sau ăn.
• Buồn nôn nhẹ.
• Chán ăn.
• Ợ nóng hoặc khó chịu vùng dạ dày.

Tuy nhiên, những triệu chứng này không đặc hiệu và có thể gặp ở nhiều bệnh lý tiêu hóa khác. Vì vậy, không thể chỉ dựa vào triệu chứng để xác định có ung thư dạ dày hay không.

Thực hiện tầm soát ung thư dạ dày ở người có nguy cơ phù hợp giúp bác sĩ có cơ hội phát hiện những thay đổi bất thường trước khi bệnh tiến triển xa.

Đặc biệt, nội soi còn có thể cho phép bác sĩ lấy mẫu mô tại vùng nghi ngờ để làm giải phẫu bệnh. Đây là một bước quan trọng khi cần xác định bản chất của tổn thương.

Những ai nên tầm soát ung thư dạ dày?

Không có một mốc tuổi duy nhất phù hợp với tất cả mọi người. Quyết định tầm soát ung thư dạ dày cần dựa trên nguy cơ cá nhân.

Một số nhóm có thể cần được đánh giá kỹ hơn gồm:

Người có tiền sử gia đình mắc ung thư dạ dày

Nếu cha mẹ, anh chị em ruột hoặc người thân gần mắc ung thư dạ dày, nguy cơ cá nhân có thể cao hơn. Tiền sử gia đình là yếu tố cần được thông báo cho bác sĩ khi lập kế hoạch tầm soát ung thư dạ dày.

Người có bệnh lý hoặc tổn thương tiền ung thư ở dạ dày

Một số tình trạng như viêm teo niêm mạc dạ dày, dị sản ruột hoặc một số loại polyp dạ dày có thể liên quan đến nguy cơ ung thư cao hơn.

Khi phát hiện những tổn thương này, bác sĩ có thể xây dựng kế hoạch theo dõi riêng tùy mức độ và yếu tố nguy cơ.

Người nhiễm vi khuẩn Helicobacter pylori

Helicobacter pylori, thường được gọi là vi khuẩn HP, có liên quan đến viêm dạ dày, loét dạ dày và làm tăng nguy cơ ung thư dạ dày. Việc phát hiện và điều trị nhiễm HP theo chỉ định bác sĩ là một phần quan trọng trong quản lý nguy cơ.

Người từng có phẫu thuật dạ dày

Một số người từng phẫu thuật cắt một phần dạ dày có thể thuộc nhóm cần được bác sĩ đánh giá nguy cơ lâu dài.

Người có hội chứng di truyền liên quan ung thư

Một số hội chứng di truyền hiếm gặp có thể làm tăng nguy cơ ung thư dạ dày. Trong trường hợp này, kế hoạch tầm soát ung thư dạ dày cần được cá thể hóa và có thể cần phối hợp giữa chuyên khoa tiêu hóa, di truyền và ung bướu.

Các phương pháp tầm soát ung thư dạ dày phổ biến

Nội soi là phương pháp tiêu chuẩn vàng và chính xác nhất để tầm soát ung thư dạ dày

Nội soi dạ dày

Nội soi đường tiêu hóa trên là phương pháp quan trọng trong đánh giá trực tiếp niêm mạc thực quản, dạ dày và tá tràng.

Trong quá trình nội soi, bác sĩ đưa một ống mềm có camera qua đường miệng để quan sát niêm mạc. Nếu phát hiện vùng bất thường, bác sĩ có thể lấy mẫu mô để xét nghiệm dưới kính hiển vi.

Đây là ưu điểm lớn của nội soi trong tầm soát ung thư dạ dày: không chỉ quan sát hình thái niêm mạc mà còn có khả năng sinh thiết tổn thương khi cần.

Nội soi có thể giúp phát hiện:

• Tổn thương niêm mạc bất thường.
• Viêm teo niêm mạc.
• Dị sản ruột.
• Polyp dạ dày.
• Vùng nghi ngờ loạn sản.
• Tổn thương nghi ngờ ung thư.

Tuy nhiên, kết quả nội soi cần được bác sĩ chuyên khoa đánh giá trong tổng thể bệnh sử và yếu tố nguy cơ. Không phải mọi tổn thương nhìn thấy trên nội soi đều là ung thư.

Nội soi có sinh thiết

Khi phát hiện tổn thương nghi ngờ, bác sĩ có thể lấy một hoặc nhiều mẫu mô để làm giải phẫu bệnh.

Sinh thiết giúp xác định:

• Tổn thương là lành tính hay ác tính.
• Có tế bào ung thư hay không.
• Có những thay đổi tiền ung thư hay không.
• Mức độ bất thường của mô trong những trường hợp phù hợp.

Vì vậy, tầm soát ung thư dạ dày không chỉ đơn thuần là “soi để nhìn thấy khối u”. Việc đánh giá mô bệnh học khi có chỉ định giúp tăng độ chính xác trong chẩn đoán.

Một số tổn thương tiền ung thư có thể không dễ dàng nhận biết chỉ bằng mắt thường. Do đó, bác sĩ có thể chỉ định sinh thiết dựa trên hình ảnh nội soi và yếu tố nguy cơ của từng người.

Các xét nghiệm đánh giá vi khuẩn HP

Xét nghiệm HP không phải là phương pháp trực tiếp phát hiện ung thư dạ dày. Tuy nhiên, xác định tình trạng nhiễm HP có thể có giá trị trong đánh giá nguy cơ và quản lý sức khỏe dạ dày.

Tùy trường hợp, bác sĩ có thể lựa chọn phương pháp xét nghiệm phù hợp như:

• Test hơi thở ure.
• Xét nghiệm phân.
• Xét nghiệm qua mẫu sinh thiết khi nội soi.
• Một số xét nghiệm khác theo chỉ định.

Việc phát hiện HP cần được bác sĩ diễn giải cùng bệnh sử và các yếu tố nguy cơ. Không nên tự ý dùng thuốc điều trị HP chỉ dựa trên kết quả xét nghiệm mà không có hướng dẫn chuyên môn.

Các xét nghiệm hình ảnh và xét nghiệm khác

Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định thêm các phương tiện chẩn đoán hình ảnh hoặc xét nghiệm khác.

Tuy nhiên, các phương pháp này không thay thế hoàn toàn nội soi trong việc quan sát trực tiếp niêm mạc và lấy mẫu mô khi cần.

Theo NCI, một số phương pháp như chụp X-quang cản quang hoặc xét nghiệm pepsinogen đã được nghiên cứu trong tầm soát ung thư dạ dày, nhưng bằng chứng về lợi ích giảm tử vong không đồng nhất và phụ thuộc vào bối cảnh nguy cơ của từng quần thể.

Do đó, người bệnh không nên tự lựa chọn phương pháp tầm soát ung thư dạ dày mà nên được bác sĩ tư vấn dựa trên nguy cơ cá nhân.

Nội soi dạ dày có đau không?

Đây là một trong những câu hỏi phổ biến khiến nhiều người trì hoãn tầm soát ung thư dạ dày.

Trong thực tế, cảm giác khi nội soi phụ thuộc vào phương pháp thực hiện, ngưỡng chịu đựng và tình trạng của từng người.

Nội soi có thể được thực hiện với các hình thức hỗ trợ giảm khó chịu theo chỉ định của cơ sở y tế. Nếu sử dụng thuốc an thần, người bệnh cần được đánh giá tình trạng sức khỏe trước thủ thuật và theo dõi phù hợp.

Người bệnh nên trao đổi với bác sĩ về các bệnh đang mắc, thuốc đang sử dụng và tiền sử dị ứng trước khi nội soi.

Cần chuẩn bị gì trước khi tầm soát ung thư dạ dày?

Để quá trình nội soi diễn ra thuận lợi, người bệnh thường cần tuân thủ hướng dẫn nhịn ăn, uống trước thủ thuật của cơ sở y tế.

Một số lưu ý quan trọng: 

Nhịn ăn theo hướng dẫn

Dạ dày cần đủ sạch để bác sĩ quan sát niêm mạc. Việc ăn uống quá gần thời điểm nội soi có thể làm ảnh hưởng đến chất lượng quan sát và an toàn của thủ thuật.

Thông báo thuốc đang sử dụng

Hãy thông báo cho bác sĩ nếu đang sử dụng:

• Thuốc chống đông hoặc chống kết tập tiểu cầu.
• Thuốc điều trị tiểu đường.
• Thuốc điều trị huyết áp.
• Thuốc dạ dày.
• Các loại thuốc hoặc thực phẩm bổ sung khác.

Không tự ý ngừng thuốc nếu chưa được bác sĩ hướng dẫn.

Thông báo tiền sử bệnh

Các bệnh lý tim mạch, hô hấp, dị ứng thuốc hoặc những vấn đề sức khỏe khác có thể ảnh hưởng đến kế hoạch thực hiện thủ thuật và thuốc an thần nếu có sử dụng.

Tầm soát ung thư dạ dày bao lâu một lần?

Không có một khoảng thời gian cố định áp dụng cho tất cả mọi người.

Tần suất tầm soát ung thư dạ dày phụ thuộc vào:

• Kết quả nội soi trước đó.
• Kết quả giải phẫu bệnh.
• Có hay không tổn thương tiền ung thư.
• Tiền sử gia đình.
• Tình trạng nhiễm HP.
• Tuổi và sức khỏe tổng thể.
• Các yếu tố nguy cơ khác.

Ví dụ, người có tổn thương tiền ung thư hoặc tiền sử gia đình nguy cơ cao có thể cần lịch theo dõi khác với người có nguy cơ thấp.

Do đó, sau mỗi lần kiểm tra, người bệnh nên hỏi bác sĩ về thời điểm cần tái khám thay vì tự áp dụng một lịch nội soi cố định.

Những dấu hiệu nào cần đi khám sớm?

Tầm soát ung thư dạ dày không có nghĩa là chờ đến khi xuất hiện triệu chứng mới kiểm tra. Tuy nhiên, nếu có các biểu hiện bất thường kéo dài, người bệnh nên đi khám để được đánh giá.

Khi gặp tình trạng đau, đầy bụng, sụt cân,… cần đến cơ quan y tế để được kiểm tra sức khỏe kịp thời

Một số dấu hiệu cần lưu ý gồm:

• Đau hoặc khó chịu vùng thượng vị kéo dài.
• Khó tiêu dai dẳng.
• Đầy bụng, nhanh no.
• Buồn nôn hoặc nôn kéo dài.
• Chán ăn.
• Sụt cân không chủ ý.
• Đi ngoài phân đen hoặc có máu.
• Nuốt khó.
• Mệt mỏi, thiếu máu không rõ nguyên nhân.

Những triệu chứng trên không đồng nghĩa với ung thư dạ dày vì có thể xuất hiện trong nhiều bệnh lý khác. Tuy nhiên, chúng cần được đánh giá y khoa, đặc biệt khi kéo dài hoặc tiến triển.

Những lưu ý quan trọng khi tầm soát ung thư dạ dày

Để việc tầm soát ung thư dạ dày đạt hiệu quả, người bệnh cần lưu ý:

1. Không chờ đến khi có triệu chứng mới khám

Ung thư dạ dày giai đoạn sớm có thể không gây triệu chứng rõ ràng.

2. Không tự xác định mình có nguy cơ thấp

Tiền sử gia đình, bệnh lý dạ dày, HP và các yếu tố khác cần được bác sĩ đánh giá.

3. Không tự ý lựa chọn tần suất nội soi

Lịch theo dõi cần dựa trên kết quả kiểm tra và nguy cơ cá nhân.

4. Không bỏ qua kết quả giải phẫu bệnh

Nếu đã sinh thiết, kết quả mô bệnh học là thông tin quan trọng để quyết định bước tiếp theo.

5. Điều trị HP theo hướng dẫn

Nếu phát hiện nhiễm HP, người bệnh nên tuân thủ phác đồ được bác sĩ kê và tái kiểm tra theo chỉ định.

6. Lựa chọn cơ sở y tế phù hợp

Chất lượng nội soi phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm thiết bị, kinh nghiệm của bác sĩ, khả năng nhận diện tổn thương và quy trình xử lý mẫu sinh thiết.

Tầm soát ung thư dạ dày tại Bệnh viện Đa khoa Gia Định

Tại Bệnh viện Đa khoa Gia Định, người bệnh có thể được thăm khám và tư vấn sức khỏe tiêu hóa dựa trên tình trạng cụ thể.

Quy trình tầm soát ung thư dạ dày nên bắt đầu từ việc khai thác bệnh sử, đánh giá yếu tố nguy cơ và triệu chứng. Tùy trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định nội soi dạ dày và các xét nghiệm cần thiết.

Khi nội soi phát hiện vùng tổn thương nghi ngờ, bác sĩ có thể cân nhắc sinh thiết để đánh giá mô bệnh học theo chỉ định.

Việc lựa chọn phương pháp và thời điểm kiểm tra cần được cá thể hóa, đặc biệt với người có tiền sử gia đình mắc ung thư dạ dày, tổn thương tiền ung thư hoặc các yếu tố nguy cơ khác.

Câu hỏi thường gặp về tầm soát ung thư dạ dày

Tầm soát ung thư dạ dày có phải chỉ dành cho người lớn tuổi?

Không nhất thiết. Tuổi là một yếu tố nguy cơ nhưng không phải yếu tố duy nhất. Người trẻ có tiền sử gia đình, hội chứng di truyền hoặc các yếu tố nguy cơ đặc biệt vẫn có thể cần được đánh giá.

Người không có triệu chứng có cần tầm soát ung thư dạ dày không?

Có thể cần, nếu thuộc nhóm có nguy cơ cao. Tầm soát nhằm phát hiện bệnh trước khi xuất hiện triệu chứng, nhưng chỉ định cụ thể cần được bác sĩ đánh giá.

Nội soi có phát hiện được ung thư dạ dày sớm không?

Nội soi cho phép quan sát trực tiếp niêm mạc và có thể lấy sinh thiết khi phát hiện tổn thương nghi ngờ. Đây là một trong những phương pháp quan trọng trong đánh giá và phát hiện sớm tổn thương dạ dày.

Xét nghiệm HP có thay thế nội soi không?

Không. Xét nghiệm HP giúp phát hiện nhiễm vi khuẩn HP nhưng không trực tiếp quan sát niêm mạc hoặc xác định một tổn thương ung thư. Tùy nguy cơ và tình trạng cụ thể, bác sĩ có thể chỉ định các phương pháp khác nhau.

Kết luận

Tầm soát ung thư dạ dày là một phần quan trọng trong chiến lược phát hiện sớm bệnh ở những người có nguy cơ phù hợp. Nội soi dạ dày, đặc biệt khi kết hợp sinh thiết tổn thương nghi ngờ, giúp bác sĩ quan sát trực tiếp niêm mạc và đánh giá mô bệnh học khi cần.

Tuy nhiên, tầm soát ung thư dạ dày không nên được hiểu là một quy trình bắt buộc với mọi người hoặc có cùng tần suất cho tất cả. Quyết định tầm soát cần dựa trên tuổi, tiền sử gia đình, tình trạng HP, bệnh lý dạ dày, tổn thương tiền ung thư và các yếu tố nguy cơ khác.

Nếu bạn có triệu chứng tiêu hóa kéo dài, tiền sử gia đình mắc ung thư dạ dày hoặc thuộc nhóm nguy cơ cao, hãy chủ động thăm khám chuyên khoa để được tư vấn phương pháp tầm soát ung thư dạ dày phù hợp. Phát hiện và xử lý bất thường từ sớm là bước quan trọng để bảo vệ sức khỏe hệ tiêu hóa lâu dài.