Nguyên nhân gây nứt kẽ hậu môn: Dấu hiệu, cách điều trị và phòng ngừa hiệu quả

Nguyên nhân gây nứt kẽ hậu môn là vấn đề được nhiều người quan tâm bởi đây là bệnh lý hậu môn – trực tràng khá phổ biến, có thể gặp ở mọi lứa tuổi. Bệnh đặc trưng bởi những vết rách nhỏ ở niêm mạc ống hậu môn, gây đau rát dữ dội, đặc biệt trong và sau khi đi đại tiện. Mặc dù không phải là bệnh lý nguy hiểm đến tính mạng, nhưng nếu không được phát hiện và điều trị đúng cách, nứt kẽ hậu môn có thể trở thành mạn tính, tái phát nhiều lần và ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng cuộc sống.

Hiểu rõ nguyên nhân gây nứt kẽ hậu môn sẽ giúp mỗi người chủ động phòng ngừa, nhận biết sớm dấu hiệu bất thường và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp. Trong bài viết dưới đây, các bác sĩ chuyên khoa Ngoại Tiêu hóa – Bệnh viện Đa khoa Gia Định sẽ phân tích chi tiết nguyên nhân, triệu chứng, biến chứng, phương pháp điều trị và cách phòng ngừa hiệu quả.

Nứt kẽ hậu môn là gì?

Nứt kẽ hậu môn là tình trạng xuất hiện một hoặc nhiều vết rách nhỏ ở lớp niêm mạc ống hậu môn. Các vết rách thường nằm ở đường giữa phía sau hậu môn, nhưng cũng có thể xuất hiện ở phía trước hoặc hai bên.

Khi đại tiện, phân đi qua vị trí tổn thương sẽ gây đau dữ dội, chảy máu và co thắt cơ vòng hậu môn. Chính hiện tượng co thắt này làm giảm lượng máu nuôi đến vùng tổn thương, khiến vết nứt lâu lành và dễ chuyển sang mạn tính.

Nguyên nhân gây nứt kẽ hậu môn 

Hiểu rõ nguyên nhân gây nứt kẽ hậu môn giúp phòng ngừa bệnh hiệu quả và giảm nguy cơ tái phát.

Nguyên nhân gây nứt kẽ hậu môn phổ biến nhất là táo bón kéo dài khiến phân khô cứng làm rách niêm mạc hậu môn khi đại tiện

Táo bón kéo dài – Nguyên nhân hàng đầu

Đây là nguyên nhân gây nứt kẽ hậu môn phổ biến nhất.

Khi bị táo bón, phân trở nên khô, cứng và có kích thước lớn. Trong quá trình đại tiện, người bệnh phải rặn mạnh khiến niêm mạc hậu môn bị căng giãn quá mức và hình thành các vết rách.

Nếu táo bón kéo dài mà không được điều trị, các vết nứt sẽ ngày càng sâu và khó hồi phục.

Tiêu chảy kéo dài

Ít người biết rằng tiêu chảy cũng là nguyên nhân gây nứt kẽ hậu môn.

Việc đi ngoài nhiều lần khiến niêm mạc hậu môn liên tục bị kích thích bởi dịch tiêu hóa và ma sát, làm tăng nguy cơ tổn thương.

Thói quen rặn mạnh khi đi đại tiện

Rặn quá sức làm tăng áp lực lên cơ vòng hậu môn và niêm mạc ống hậu môn.

Theo thời gian, áp lực lặp đi lặp lại sẽ gây nứt kẽ hậu môn.

Chế độ ăn ít chất xơ

Một chế độ ăn nghèo chất xơ khiến phân khô và khó đào thải.

Đây là nguyên nhân gây nứt kẽ hậu môn thường gặp ở người ăn ít rau xanh, trái cây hoặc uống không đủ nước.

Thiếu nước

Uống quá ít nước làm phân trở nên cứng hơn, tăng nguy cơ táo bón và gây tổn thương hậu môn khi đại tiện.

Mang thai và sinh thường

Trong thai kỳ, tử cung lớn dần gây áp lực lên trực tràng.

Ngoài ra, quá trình sinh thường khiến vùng hậu môn chịu lực căng rất lớn, làm tăng nguy cơ nứt kẽ hậu môn sau sinh.

Quan hệ tình dục qua đường hậu môn

Đây cũng là một nguyên nhân gây nứt kẽ hậu môn do niêm mạc hậu môn vốn rất mỏng và dễ bị tổn thương.

Các bệnh lý đường tiêu hóa

Một số bệnh lý có thể làm tăng nguy cơ nứt kẽ hậu môn như:

• Bệnh Crohn.
• Viêm loét đại trực tràng.
• Lao.
• Giang mai.
• Nhiễm HIV.

Tuổi tác

Trẻ nhỏ và người cao tuổi có nguy cơ mắc bệnh cao hơn do cấu trúc niêm mạc hậu môn còn non yếu hoặc đã bị lão hóa.

Những đối tượng có nguy cơ cao

Một số nhóm đối tượng có nguy cơ mắc bệnh cao hơn:

• Người thường xuyên bị táo bón.
• Người ít vận động.
• Phụ nữ sau sinh.
• Người có chế độ ăn ít chất xơ.
• Người uống ít nước.
• Người mắc bệnh tiêu hóa mạn tính.
• Người có tiền sử nứt kẽ hậu môn.

Dấu hiệu nhận biết nứt kẽ hậu môn

Các triệu chứng thường xuất hiện khá điển hình.

Đau rát và chảy máu khi đại tiện là dấu hiệu điển hình của nứt kẽ hậu môn

Đau rát khi đi đại tiện

Đây là triệu chứng đặc trưng nhất.

Người bệnh thường cảm thấy đau như dao cắt khi phân đi qua hậu môn.

Cơn đau có thể kéo dài từ vài phút đến nhiều giờ sau khi đi vệ sinh.

Chảy máu hậu môn

Máu thường:

• Màu đỏ tươi.
• Dính trên giấy vệ sinh.
• Dính ngoài phân.

Lượng máu thường ít.

Co thắt cơ vòng hậu môn

Người bệnh có cảm giác hậu môn co cứng liên tục, gây đau và làm vết thương khó lành.

Ngứa hoặc kích ứng hậu môn

Dịch tiết từ vết nứt có thể gây ngứa và khó chịu quanh hậu môn.

Xuất hiện mẩu da thừa

Ở giai đoạn mạn tính, phía ngoài hậu môn có thể xuất hiện mẩu da nhỏ gọi là “u lính gác”.

Nứt kẽ hậu môn có nguy hiểm không?

Nếu được điều trị sớm, bệnh thường hồi phục hoàn toàn.

Tuy nhiên, nếu kéo dài, bệnh có thể gây:

Nứt kẽ hậu môn mạn tính

Vết nứt tồn tại trên 6–8 tuần và rất khó tự lành.

Nhiễm trùng hậu môn

Vi khuẩn từ phân có thể xâm nhập qua vết nứt gây viêm nhiễm.

Áp xe hậu môn

Nhiễm trùng lan rộng có thể hình thành ổ mủ quanh hậu môn.

Rò hậu môn

Đây là biến chứng nghiêm trọng cần phẫu thuật điều trị.

Ảnh hưởng chất lượng cuộc sống

Đau khi đi vệ sinh khiến nhiều người nhịn đại tiện, làm táo bón nặng hơn và tạo thành vòng xoắn bệnh lý.

Chẩn đoán nứt kẽ hậu môn

Thăm khám chuyên khoa giúp xác định nguyên nhân gây nứt kẽ hậu môn và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp

Để xác định chính xác bệnh, bác sĩ sẽ:

Khai thác triệu chứng

• Đau khi đi đại tiện.
• Chảy máu.
• Táo bón.
• Thời gian xuất hiện triệu chứng.

Thăm khám vùng hậu môn

Quan sát trực tiếp vị trí, kích thước và mức độ tổn thương.

Nội soi hậu môn – trực tràng

Trong trường hợp nghi ngờ các bệnh lý khác như polyp, viêm đại trực tràng hoặc ung thư trực tràng, bác sĩ có thể chỉ định nội soi.

Điều trị nứt kẽ hậu môn

Việc điều trị phụ thuộc vào thời gian mắc bệnh và mức độ tổn thương.

Điều chỉnh chế độ ăn

Người bệnh cần:

• Ăn nhiều rau xanh.
• Bổ sung trái cây.
• Tăng chất xơ.
• Uống 2–2,5 lít nước mỗi ngày.

Đây là bước quan trọng giúp loại bỏ nguyên nhân gây nứt kẽ hậu môn liên quan đến táo bón.

Thuốc điều trị

Bác sĩ có thể chỉ định:

• Thuốc làm mềm phân.
• Thuốc giảm đau.
• Thuốc bôi giúp giãn cơ vòng hậu môn.
• Thuốc chống viêm nếu cần.

Người bệnh không nên tự ý mua thuốc khi chưa có hướng dẫn của bác sĩ.

Ngâm hậu môn bằng nước ấm

Ngâm hậu môn khoảng 10–15 phút, 2–3 lần mỗi ngày giúp:

• Giảm đau.
• Giảm co thắt.
• Tăng lưu lượng máu đến vùng tổn thương.

Tiêm Botulinum toxin

Một số trường hợp mạn tính có thể được chỉ định tiêm Botulinum toxin để làm giãn cơ vòng hậu môn.

Phẫu thuật

Nếu điều trị nội khoa không hiệu quả hoặc bệnh đã mạn tính, bác sĩ có thể chỉ định phẫu thuật cắt một phần cơ vòng hậu môn nhằm giảm co thắt và giúp vết nứt liền nhanh hơn.

Cách phòng ngừa nứt kẽ hậu môn

Việc loại bỏ nguyên nhân gây nứt kẽ hậu môn ngay từ sớm sẽ giúp giảm đáng kể nguy cơ mắc bệnh.

Điều chỉnh chế độ ăn, tăng cường chất xơ và uống đủ nước giúp giảm nguy cơ nứt kẽ hậu môn tái phát

Ăn nhiều chất xơ

Bổ sung:

• Rau xanh.
• Trái cây.
• Các loại đậu.
• Ngũ cốc nguyên hạt.

Uống đủ nước

Duy trì khoảng 2–2,5 lít nước mỗi ngày nếu không có chống chỉ định.

Không nhịn đại tiện

Đi vệ sinh ngay khi có nhu cầu giúp hạn chế táo bón.

Không rặn quá mạnh

Rặn nhiều làm tăng áp lực lên hậu môn và dễ gây tổn thương.

Tập thể dục thường xuyên

Ít nhất 30 phút mỗi ngày giúp cải thiện nhu động ruột.

Điều trị sớm các bệnh tiêu hóa

Táo bón, tiêu chảy hoặc viêm đại tràng cần được điều trị đúng cách để giảm nguy cơ nứt kẽ hậu môn.

Khi nào cần đi khám?

Bạn nên đến cơ sở y tế nếu có các biểu hiện sau:

• Đau hậu môn kéo dài.
• Chảy máu khi đại tiện.
• Đau dữ dội sau khi đi vệ sinh.
• Táo bón kéo dài.
• Điều trị tại nhà không cải thiện sau 1–2 tuần.
• Xuất hiện mủ hoặc sưng quanh hậu môn.

Câu hỏi thường gặp

Nguyên nhân gây nứt kẽ hậu môn phổ biến nhất là gì?

Táo bón kéo dài là nguyên nhân thường gặp nhất do phân cứng làm rách niêm mạc hậu môn khi đại tiện.

Nứt kẽ hậu môn có tự khỏi không?

Các trường hợp cấp tính có thể cải thiện nếu điều chỉnh chế độ ăn và điều trị đúng cách. Tuy nhiên, nếu kéo dài trên 6 tuần, người bệnh cần được bác sĩ thăm khám.

Nứt kẽ hậu môn có giống bệnh trĩ không?

Không. Hai bệnh đều có thể gây đau và chảy máu nhưng nguyên nhân, vị trí tổn thương và phương pháp điều trị khác nhau.

Khi nào cần phẫu thuật?

Phẫu thuật thường được chỉ định khi bệnh đã mạn tính hoặc điều trị nội khoa không mang lại hiệu quả.

Làm thế nào để phòng ngừa tái phát?

Duy trì chế độ ăn giàu chất xơ, uống đủ nước, không nhịn đại tiện và điều trị sớm táo bón là những biện pháp quan trọng giúp giảm nguy cơ tái phát.

Kết luận

Nguyên nhân gây nứt kẽ hậu môn chủ yếu liên quan đến táo bón kéo dài, tiêu chảy, thói quen rặn mạnh và chế độ ăn thiếu chất xơ. Mặc dù là bệnh lý lành tính, nứt kẽ hậu môn có thể gây đau đớn kéo dài, ảnh hưởng đến sinh hoạt và làm tăng nguy cơ biến chứng nếu không được điều trị đúng cách. 

Việc nhận biết sớm các dấu hiệu, thay đổi lối sống, điều chỉnh chế độ ăn và thăm khám kịp thời khi có triệu chứng sẽ giúp quá trình điều trị đạt hiệu quả cao, đồng thời phòng ngừa tái phát.

Nếu bạn đang gặp tình trạng đau rát hậu môn, chảy máu khi đại tiện hoặc nghi ngờ mắc nứt kẽ hậu môn, hãy đến Bệnh viện Đa khoa Gia Định để được bác sĩ thăm khám, chẩn đoán chính xác và xây dựng phác đồ điều trị phù hợp.