Ngáy ngủ: Nguyên nhân và cách điều trị hiệu quả

Ngáy ngủ tưởng chừng chỉ là vấn đề gây phiền toái trong sinh hoạt, nhưng lại tiềm ẩn nhiều rủi ro sức khỏe nghiêm trọng nếu không được phát hiện và can thiệp kịp thời. Trong nhiều trường hợp, đây chính là biểu hiện của hội chứng ngưng thở khi ngủ – một bệnh lý hô hấp nguy hiểm có thể gây ra tăng huyết áp, đột quỵ hoặc suy giảm trí nhớ. Vậy ngáy ngủ là gì? Nguyên nhân do đâu? Có cách nào chữa hiệu quả không? Bài viết dưới đây từ khoa Tai Mũi Họng – Bệnh viện Đa khoa Gia Định sẽ giúp bạn hiểu rõ.

Ngáy ngủ cứ ngỡ là bình thường nhưng có thể tiềm ẩn nhiều nguy cơ nguy hiểm cho sức khỏe

Ngáy ngủ là gì? 

Định nghĩa ngáy ngủ theo y khoa

Ngáy ngủ là hiện tượng xảy ra khi luồng không khí đi qua đường hô hấp trên (bao gồm mũi, miệng, họng) bị cản trở, khiến các mô mềm tại khu vực này rung lên và phát ra âm thanh khi ngủ. Âm thanh này có thể nhẹ như tiếng thở khò khè hoặc nặng hơn như tiếng gầm, tiếng rít lớn. 

Khi nào ngáy ngủ trở thành bệnh lý?

Trong nhiều trường hợp, ngáy ngủ đơn thuần không gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe. Tuy nhiên, nếu ngáy ngủ xuất hiện với tần suất cao, âm thanh lớn và đi kèm các triệu chứng bất thường như ngưng thở khi ngủ, thức dậy mệt mỏi, buồn ngủ ban ngày… thì đây có thể là dấu hiệu của hội chứng ngưng thở khi ngủ (OSA – Obstructive Sleep Apnea) – một tình trạng bệnh lý cần được chẩn đoán và điều trị kịp thời.

Nguyên nhân thường gặp gây ngáy ngủ

Ngáy ngủ có nhiều nguyên nhân từ cấu trúc sinh học cơ thể, bệnh lý đến thói quen sinh hoạt hàng ngày.

Do cấu trúc vùng hầu họng 

Một số người có cấu trúc vùng hầu họng đặc biệt như: lưỡi to, amidan phì đại, vòm họng hẹp,… có thể làm hẹp không gian đường thở phía sau họng. Khi không khí đi qua vùng này trong lúc ngủ, mô mềm dễ bị rung tạo ra tiếng ngáy. 

Đặc biệt, trẻ em có amidan hoặc VA phì đại là đối tượng dễ ngáy khi ngủ và có nguy cơ bị ngưng thở tắc nghẽn.

Do tư thế ngủ

Tư thế ngủ nằm ngửa thường khiến lưỡi và vòm họng tụt về phía sau, làm hẹp đường thở và tăng khả năng tạo âm thanh khi thở. Đây là một trong những nguyên nhân phổ biến gây ngáy ngủ ở người lớn, đặc biệt ở những người có cơ hô hấp yếu hoặc mô mềm vùng họng lỏng lẻo.

Hút thuốc lá làm giãn cơ vùng họng có thể gây ngáy ngủ

Do béo phì, uống rượu, hút thuốc

Thừa cân – béo phì làm tăng lượng mỡ tích tụ quanh cổ họng, gây chèn ép đường thở. 

Rượu và thuốc lá làm giãn cơ vùng họng và tăng tiết dịch nhầy, khiến không khí lưu thông khó khăn hơn. 

Do bệnh lý tiềm ẩn

Ngáy ngủ thường xuyên và kéo dài có thể là dấu hiệu cảnh báo nhiều bệnh lý tiềm ẩn. Trong đó, đáng chú ý nhất là hội chứng ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn (OSA), một rối loạn nguy hiểm có thể gây gián đoạn hơi thở hàng chục lần mỗi đêm. 

Ngoài ra, các bệnh lý mũi xoang như lệch vách ngăn mũi, polyp mũi, viêm mũi dị ứng… cũng có thể làm tắc nghẽn đường hô hấp, gây ngáy ngủ.

Triệu chứng ngáy ngủ cần lưu ý

Một số triệu chứng sau đây đi kèm với ngáy ngủ bạn cần lưu ý đặc biệt để có thể kịp thời điều trị:

Ngáy to, có lúc ngưng thở, thở hổn hển

Người mắc ngáy ngủ bệnh lý thường phát ra tiếng ngáy lớn, kéo dài và không đều. Trong khi ngủ, người bệnh có thể ngưng thở tạm thời vài giây, sau đó hít thở mạnh trở lại kèm theo tiếng khịt mũi hoặc thở hổn hển. Đây là dấu hiệu điển hình của hội chứng ngưng thở khi ngủ – cần được đánh giá và can thiệp y tế sớm.

Thức dậy mệt mỏi, đau đầu

Ngáy ngủ có thể khiến giấc ngủ bị phân mảnh, người bệnh không đạt được giai đoạn ngủ sâu cần thiết để phục hồi cơ thể. Kết quả là người bệnh thường xuyên thức dậy với cảm giác mệt mỏi, đầu óc uể oải, nặng đầu, thậm chí đau đầu dai dẳng vào buổi sáng.

Ngáy ngủ khiến giấc ngủ bị ảnh hưởng làm cơ thể mất tập trung, buồn ngủ vào ban ngày

Buồn ngủ ban ngày, mất tập trung

Do chất lượng giấc ngủ bị ảnh hưởng, người mắc chứng ngáy ngủ thường buồn ngủ nhiều vào ban ngày, giảm khả năng tập trung, ghi nhớ và xử lý công việc. Tình trạng này nếu kéo dài không chỉ gây suy giảm hiệu suất làm việc mà còn làm tăng nguy cơ tai nạn giao thông và tai nạn lao động.

Cách điều trị ngáy ngủ hiệu quả hiện nay

Có thể điều trị ngáy ngủ bằng một số cách dưới đây:

Thay đổi lối sống

Giảm cân giúp mở rộng đường thở, giảm ngáy ngủ

Một số trường hợp ngáy ngủ mức độ nhẹ có thể cải thiện đáng kể thông qua việc điều chỉnh lối sống:

• Giảm cân nếu đang thừa cân/béo phì
• Hạn chế sử dụng rượu, thuốc an thần trước khi ngủ
• Bỏ thuốc lá để cải thiện chức năng hô hấp
• Ngủ nghiêng thay vì nằm ngửa
• Giữ không gian ngủ thông thoáng, sạch sẽ, tránh bụi và dị ứng

Những thay đổi đơn giản này giúp mở rộng đường thở, giảm rung mô mềm và cải thiện chất lượng giấc ngủ.

Dùng dụng cụ hỗ trợ ngủ

• MAD (Mandibular Advancement Device): là thiết bị gắn vào răng để giữ cho hàm dưới và lưỡi không tụt về sau, từ đó giúp mở rộng đường thở.
• CPAP (Continuous Positive Airway Pressure): là máy thở áp lực dương liên tục, hoạt động bằng cách bơm không khí vào đường thở để ngăn hiện tượng sụp đổ khi ngủ.

Cả hai thiết bị này thường được chỉ định cho người bị ngáy ngủ có kèm theo hội chứng ngưng thở khi ngủ.

Phẫu thuật

Khi nguyên nhân ngáy ngủ đến từ bất thường cấu trúc vùng mũi – họng (như amidan phì đại, lệch vách ngăn, polyp mũi…), bác sĩ có thể chỉ định phẫu thuật để điều chỉnh cấu trúc này. Một số phương pháp phẫu thuật phổ biến:

• Cắt amidan, nạo VA
• Phẫu thuật chỉnh hình vách ngăn mũi
• Cắt mô mềm vùng hầu họng bằng sóng cao tần hoặc laser

Phẫu thuật có thể giúp giảm ngáy đáng kể, cải thiện khả năng hô hấp và chất lượng giấc ngủ.

Một số câu hỏi thường gặp về ngáy ngủ

1. Ngáy ngủ có phải là bệnh không?

Không phải tất cả trường hợp ngáy đều là bệnh. Tuy nhiên, nếu ngáy to, kéo dài và ảnh hưởng đến sức khỏe thì có thể là dấu hiệu của hội chứng ngưng thở khi ngủ – một tình trạng bệnh lý cần điều trị.

2. Ngáy ngủ có thể tự hết không?

Nếu nguyên nhân do tư thế ngủ hoặc yếu tố tạm thời (cảm lạnh, dị ứng…), ngáy có thể tự hết. Nhưng nếu nguyên nhân là cấu trúc vùng họng hoặc bệnh lý mũi xoang thì cần điều trị y khoa.

3. Ngủ ngáy có di truyền không?

Có. Một số đặc điểm cấu trúc vùng miệng – họng có tính di truyền và làm tăng nguy cơ ngáy ngủ ở các thành viên trong gia đình.

4. Có cách nào chữa ngáy ngủ không cần phẫu thuật không?

Có. Tùy mức độ, bác sĩ có thể chỉ định thay đổi lối sống, dùng thiết bị CPAP hoặc MAD để cải thiện. Phẫu thuật chỉ được xem xét khi các biện pháp khác không hiệu quả.

5. Ngủ ngáy có ảnh hưởng đến tim mạch không?

Có. Ngáy ngủ kéo dài, đặc biệt khi kèm theo ngưng thở khi ngủ, làm tăng nguy cơ cao huyết áp, rối loạn nhịp tim và bệnh mạch vành.

Kết luận

Ngủ ngáy là triệu chứng thường gặp nhưng không nên xem nhẹ, vì có thể là dấu hiệu cảnh báo nhiều bệnh lý nguy hiểm. 

Tại Bệnh viện Đa khoa Gia Định, người bệnh bị ngáy ngủ sẽ được thăm khám và điều trị theo một quy trình khép kín, đảm bảo chính xác và an toàn tại khoa Tai Mũi Họng với đội ngũ bác sĩ giỏi, nhiều năm kinh nghiệm, trang thiết bị hiện đại cùng với quy trình thăm khám chất lượng cao. 

Chủ động đi khám và điều trị sớm là cách tốt nhất để bảo vệ sức khỏe bản thân và người thân.

Liên hệ tư vấn và đặt lịch khám tại Bệnh viện Đa khoa Gia Định: