Loét giác mạc: Cách nhận biết và phương pháp điều trị

Loét giác mạc là tình trạng tổn thương có nguy cơ đe dọa thị lực và cần được bác sĩ Nhãn khoa đánh giá sớm. Các triệu chứng như đau mắt, đỏ mắt, sợ ánh sáng hoặc nhìn mờ không nên tự điều trị tại nhà.

Loét giác mạc là gì?

Loét giác mạc là tình trạng xuất hiện một vùng tổn thương, mất biểu mô trên bề mặt giác mạc kèm phản ứng viêm ở mô bên dưới. Giác mạc là lớp mô trong suốt nằm phía trước nhãn cầu, có vai trò bảo vệ mắt và tham gia quan trọng vào quá trình hội tụ ánh sáng để tạo hình ảnh rõ nét.

Loét giác mạc là tổn thương trên bề mặt giác mạc, thường liên quan đến nhiễm trùng hoặc chấn thương mắt

Loét giác mạc thường liên quan đến nhiễm trùng, đặc biệt do vi khuẩn, nấm, virus hoặc ký sinh trùng như Acanthamoeba. Ngoài ra, chấn thương giác mạc, khô mắt nặng, bất thường mi mắt hoặc một số bệnh lý toàn thân cũng có thể làm tăng nguy cơ hình thành ổ loét.

Điểm đáng lưu ý là loét giác mạc có thể tiến triển nhanh. Nếu tổn thương nằm gần trung tâm giác mạc, lan sâu hoặc gây mỏng giác mạc, nguy cơ để lại sẹo và giảm thị lực sẽ cao hơn. Một số trường hợp nặng có thể dẫn đến thủng giác mạc, thậm chí mất thị lực nếu không được điều trị kịp thời.

Vì vậy, khi xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ loét giác mạc, người bệnh không nên chờ triệu chứng tự hết hoặc tự mua thuốc nhỏ mắt sử dụng.

Nguyên nhân gây loét giác mạc

Nguyên nhân của loét giác mạc khá đa dạng, trong đó nhiễm trùng là nhóm nguyên nhân quan trọng nhất.

Loét giác mạc do vi khuẩn

Vi khuẩn là một trong những tác nhân thường gặp gây nhiễm trùng giác mạc. Một số vi khuẩn có thể phát triển nhanh trên vùng giác mạc bị tổn thương, đặc biệt khi hàng rào bảo vệ của mắt bị phá vỡ.

Nguy cơ tăng ở người đeo kính áp tròng, nhất là khi đeo kính qua đêm, vệ sinh kính không đúng cách, sử dụng dung dịch bảo quản không phù hợp hoặc để kính tiếp xúc với nước. Loét giác mạc do nấm

Loét giác mạc do nấm thường cần được lưu ý sau chấn thương mắt có liên quan đến đất, bụi hoặc thực vật. Một số loại nấm như Fusarium, Aspergillus và Candida có thể gây nhiễm trùng giác mạc.

Nhiễm nấm có thể diễn tiến kéo dài và khó điều trị hơn một số trường hợp nhiễm khuẩn thông thường. Việc sử dụng thuốc nhỏ mắt không phù hợp, đặc biệt thuốc có corticosteroid khi chưa xác định nguyên nhân, có thể khiến nhiễm trùng nặng hơn.

Loét giác mạc do virus

Một số virus, điển hình là virus Herpes simplex (HSV), có thể gây viêm giác mạc và tổn thương giác mạc. Bệnh có khả năng tái phát và trong trường hợp nặng có thể để lại sẹo, ảnh hưởng đến thị lực.

Loét giác mạc do ký sinh trùng

Acanthamoeba là tác nhân đáng chú ý, đặc biệt ở người sử dụng kính áp tròng. Nguy cơ có thể tăng khi người dùng đeo kính khi bơi, tắm hoặc vệ sinh và bảo quản kính không đúng quy trình.

Nhiễm Acanthamoeba có thể gây đau mắt đáng kể và cần chẩn đoán, điều trị chuyên khoa. 

Các nguyên nhân và yếu tố thuận lợi khác

Không phải mọi trường hợp loét giác mạc đều xuất phát trực tiếp từ nhiễm trùng. Chấn thương, dị vật, bỏng hóa chất, khô mắt nghiêm trọng, tình trạng nhắm mắt không kín, một số bệnh lý giác mạc hoặc suy giảm miễn dịch đều có thể làm hàng rào bảo vệ giác mạc suy yếu và tạo điều kiện cho tổn thương tiến triển.

Dấu hiệu nhận biết loét giác mạc

Nhận biết sớm loét giác mạc có ý nghĩa quan trọng trong bảo vệ thị lực. Các triệu chứng có thể xuất hiện đột ngột hoặc tăng dần tùy nguyên nhân và mức độ tổn thương.

Đau mắt, đỏ mắt, chảy nước mắt, sợ ánh sáng và nhìn mờ là những dấu hiệu cần lưu ý

Đau mắt hoặc cảm giác cộm, xốn

Người bệnh có thể cảm thấy đau, rát, cộm hoặc như có dị vật trong mắt. Mức độ đau không giống nhau ở tất cả trường hợp và không thể dùng riêng triệu chứng đau để xác định mức độ bệnh.

Đỏ mắt

Mắt thường đỏ rõ, đặc biệt ở vùng quanh giác mạc. Tình trạng đỏ có thể đi kèm chảy nước mắt hoặc tiết dịch. 

Sợ ánh sáng

Người bệnh có thể cảm thấy khó chịu khi tiếp xúc với ánh sáng, phải nheo mắt hoặc muốn nhắm mắt. Đây là triệu chứng thường gặp trong nhiều bệnh lý giác mạc và cần được đánh giá cùng các dấu hiệu khác.

Nhìn mờ hoặc giảm thị lực

Khi loét giác mạc ảnh hưởng đến vùng trung tâm giác mạc, người bệnh có thể nhìn mờ, hình ảnh biến dạng hoặc giảm thị lực. Đây là dấu hiệu cần đặc biệt lưu ý vì tổn thương tại vùng thị giác có nguy cơ ảnh hưởng lâu dài đến chất lượng nhìn.

Xuất hiện điểm trắng hoặc xám trên giác mạc

Một số trường hợp có thể nhìn thấy một đốm trắng hoặc xám trên phần trong suốt phía trước mắt. Tuy nhiên, tổn thương nhỏ có thể khó nhận biết bằng mắt thường và không nên tự kiểm tra để thay thế việc thăm khám chuyên khoa.

Chảy nước mắt hoặc tiết dịch

Mắt có thể chảy nước mắt nhiều hơn bình thường. Nếu có nhiễm trùng, người bệnh có thể xuất hiện dịch tiết bất thường.

Đau mắt + đỏ mắt + sợ ánh sáng + nhìn mờ, đặc biệt ở người đang đeo kính áp tròng, là nhóm triệu chứng cần được khám Nhãn khoa sớm vì có thể liên quan đến loét giác mạc hoặc các nhiễm trùng giác mạc nghiêm trọng khác.

Loét giác mạc có nguy hiểm không?

Loét giác mạc là tình trạng cần được xử trí sớm, bởi tổn thương có thể lan rộng hoặc ăn sâu vào mô giác mạc.

Nếu điều trị chậm trễ, bệnh có thể gây:

• Sẹo giác mạc.
• Giảm thị lực hoặc biến đổi chất lượng thị giác.
• Loạn thị do biến đổi cấu trúc giác mạc.
• Mỏng và thủng giác mạc.
• Viêm lan rộng trong mắt.
• Trong trường hợp nghiêm trọng, có thể phải can thiệp phẫu thuật hoặc ghép giác mạc. 

Đặc biệt, loét giác mạc do nhiễm trùng có thể tiến triển nhanh, nên việc xác định nguyên nhân và bắt đầu điều trị phù hợp càng sớm càng tốt có vai trò quan trọng trong việc hạn chế tổn thương giác mạc và bảo vệ thị lực.

Chẩn đoán loét giác mạc bằng cách nào?

Để xác định loét giác mạc, bác sĩ Nhãn khoa sẽ khai thác triệu chứng, tiền sử bệnh mắt, chấn thương và thói quen sử dụng kính áp tròng.

Khám bằng đèn khe

Đèn khe giúp bác sĩ quan sát chi tiết giác mạc, xác định vị trí, kích thước, độ sâu của tổn thương và tình trạng viêm bên trong mắt.

Nhuộm fluorescein

Thuốc nhuộm fluorescein được sử dụng để làm nổi bật vùng biểu mô giác mạc bị tổn thương. Phương pháp này hỗ trợ xác định vị trí và phạm vi vùng mất biểu mô.

Lấy mẫu giác mạc khi cần thiết

Trong những trường hợp tổn thương lớn, nằm sâu, có nguy cơ ảnh hưởng thị lực, diễn tiến bất thường hoặc không đáp ứng điều trị, bác sĩ có thể lấy mẫu từ vùng tổn thương để xét nghiệm, nuôi cấy hoặc xác định tác nhân gây bệnh. Điều này giúp lựa chọn thuốc điều trị phù hợp hơn. 

Không phải mọi trường hợp loét giác mạc đều cần thực hiện xét nghiệm giống nhau. Bác sĩ sẽ quyết định dựa trên vị trí, kích thước, độ sâu, diễn tiến và nguy cơ ảnh hưởng thị lực.

Phương pháp điều trị loét giác mạc

Điều trị loét giác mạc phụ thuộc trực tiếp vào nguyên nhân gây bệnh. Vì vậy, người bệnh không nên tự sử dụng thuốc nhỏ mắt dựa trên triệu chứng.

Điều trị loét giác mạc do vi khuẩn

Nếu nghi ngờ nhiễm khuẩn, bác sĩ có thể chỉ định thuốc kháng sinh nhỏ mắt với tần suất phù hợp với mức độ bệnh. Những tổn thương nặng hoặc có nguy cơ đe dọa thị lực có thể cần thuốc kháng sinh dạng tăng cường và theo dõi sát. 

Điều trị loét giác mạc do nấm

Loét giác mạc do nấm cần thuốc kháng nấm phù hợp với tác nhân. Một số trường hợp phải điều trị trong thời gian dài và cần theo dõi thường xuyên. Nếu điều trị nội khoa không kiểm soát được nhiễm trùng hoặc tổn thương tiến triển nặng, bác sĩ có thể cân nhắc phẫu thuật. 

Điều trị loét giác mạc do virus hoặc ký sinh trùng

Với loét giác mạc liên quan đến virus, bác sĩ có thể sử dụng thuốc kháng virus tùy loại và mức độ tổn thương. Trường hợp do Acanthamoeba cần phác đồ đặc hiệu và theo dõi lâu dài hơn.

Điểm quan trọng là thuốc điều trị cần được lựa chọn theo tác nhân. Không nên sử dụng thuốc kháng sinh, kháng nấm hoặc kháng virus một cách tùy ý.

Người bệnh cần làm gì khi nghi ngờ loét giác mạc?

Thăm khám Nhãn khoa sớm giúp phát hiện và điều trị loét giác mạc, hạn chế nguy cơ ảnh hưởng đến thị lực

Khi có triệu chứng nghi ngờ loét giác mạc, người bệnh nên:

• Ngừng đeo kính áp tròng ngay lập tức nếu đang sử dụng.
• Không tự ý đeo lại kính cho đến khi được bác sĩ đánh giá.
• Không tự mua thuốc nhỏ mắt, đặc biệt là thuốc có corticosteroid.
• Không dụi hoặc chà xát mắt.
• Không dùng chung thuốc nhỏ mắt, khăn mặt hoặc mỹ phẩm mắt.
• Đến cơ sở y tế có chuyên khoa Nhãn khoa để được kiểm tra sớm.

Người sử dụng kính áp tròng có triệu chứng đau, đỏ mắt, sợ ánh sáng, nhìn mờ hoặc tiết dịch bất thường nên liên hệ bác sĩ Nhãn khoa ngay.

Cách phòng ngừa loét giác mạc

Phòng ngừa loét giác mạc tập trung vào việc bảo vệ bề mặt giác mạc và hạn chế nguy cơ nhiễm trùng.

Sử dụng kính áp tròng đúng cách

Người đeo kính áp tròng cần rửa tay trước khi chạm vào kính, tuân thủ thời gian sử dụng, vệ sinh và bảo quản kính theo hướng dẫn. Không nên ngủ hoặc bơi khi đang đeo kính nếu chưa được bác sĩ chỉ định. Không dùng nước hoặc nước bọt để vệ sinh kính. 

Bảo vệ mắt khi có nguy cơ chấn thương

Khi làm việc với máy móc, hóa chất, bụi hoặc các hoạt động có nguy cơ dị vật bay vào mắt, nên sử dụng kính bảo hộ phù hợp.

Không tự ý dùng thuốc nhỏ mắt

Một số thuốc nhỏ mắt, đặc biệt corticosteroid, cần được sử dụng theo chỉ định và theo dõi của bác sĩ. Nếu nguyên nhân thực sự là nhiễm trùng, sử dụng thuốc không phù hợp có thể làm tình trạng trở nên nghiêm trọng hơn.

Khám mắt khi có dấu hiệu bất thường

Đừng xem nhẹ tình trạng đỏ mắt kèm đau, sợ ánh sáng hoặc nhìn mờ, đặc biệt ở người đeo kính áp tròng. Thăm khám sớm giúp bác sĩ xác định nguyên nhân và có hướng điều trị phù hợp.

Khi nào cần đi khám ngay?

Người bệnh nên đi khám Nhãn khoa ngay khi xuất hiện:

• Đau mắt tăng nhanh hoặc đau nhiều.
• Mắt đỏ kèm nhìn mờ.
• Sợ ánh sáng rõ.
• Chảy nước mắt hoặc tiết dịch bất thường.
• Xuất hiện điểm trắng trên giác mạc.
• Triệu chứng xảy ra sau chấn thương mắt.
• Có triệu chứng sau khi đeo kính áp tròng.
• Thị lực giảm đột ngột.

Loét giác mạc được xem là một tình trạng cần đánh giá khẩn cấp trong Nhãn khoa. Việc điều trị sớm giúp hạn chế nguy cơ tổn thương sâu, sẹo giác mạc và mất thị lực. 

Câu hỏi thường gặp về loét giác mạc

Loét giác mạc có tự khỏi không?

Một số tổn thương bề mặt giác mạc nhẹ có thể tự lành, nhưng loét giác mạc, đặc biệt khi liên quan đến nhiễm trùng, không nên chờ tự khỏi. Bệnh cần được bác sĩ xác định nguyên nhân và điều trị phù hợp.

Loét giác mạc có chữa khỏi hoàn toàn không?

Khả năng hồi phục phụ thuộc vào nguyên nhân, vị trí, kích thước, độ sâu và thời điểm điều trị. Nếu tổn thương được phát hiện sớm và điều trị đúng, khả năng kiểm soát bệnh sẽ tốt hơn. Tuy nhiên, trường hợp nặng có thể để lại sẹo hoặc ảnh hưởng thị lực lâu dài.

Đeo kính áp tròng có làm tăng nguy cơ loét giác mạc không?

Có. Đeo kính áp tròng không đúng cách, đặc biệt ngủ với kính, vệ sinh không đúng hoặc để kính tiếp xúc với nước có thể làm tăng nguy cơ nhiễm trùng giác mạc. 

Có được tự mua thuốc nhỏ mắt khi bị loét giác mạc không?

Không nên. Loét giác mạc có nhiều nguyên nhân và mỗi nguyên nhân cần phương pháp điều trị khác nhau. Đặc biệt, không nên tự dùng thuốc nhỏ mắt chứa corticosteroid khi chưa được bác sĩ chỉ định.

Kết luận

Loét giác mạc là bệnh lý giác mạc có khả năng ảnh hưởng nghiêm trọng đến thị lực nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời. Các dấu hiệu như đau mắt, đỏ mắt, chảy nước mắt, sợ ánh sáng, nhìn mờ hoặc xuất hiện điểm trắng trên giác mạc cần được chú ý, đặc biệt ở người sử dụng kính áp tròng hoặc vừa trải qua chấn thương mắt.

Khi nghi ngờ loét giác mạc, người bệnh nên ngừng đeo kính áp tròng, không tự ý dùng thuốc và đến Khoa Mắt – Bệnh viện Đa khoa Gia Định để được bác sĩ thăm khám, xác định nguyên nhân và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp. Việc thăm khám sớm có ý nghĩa quan trọng trong bảo vệ giác mạc và duy trì thị lực.