GIÃN RỘNG CỐNG TIỀN ĐÌNH: NGUYÊN NHÂN, TRIỆU CHỨNG, CHẨN ĐOÁN VÀ ĐIỀU TRỊ

Giãn rộng cống tiền đình: Nguyên nhân, triệu chứng, chẩn đoán và điều trị

Giãn rộng cống tiền đình (Enlarged Vestibular Aqueduct – EVA) là một bất thường cấu trúc của tai trong, có thể liên quan đến nghe kém, mất thính lực tiếp nhận và một số rối loạn thăng bằng. Tình trạng này thường xuất hiện từ khi sinh ra nhưng biểu hiện không phải lúc nào cũng được nhận biết ngay. Một số người có thể phát hiện bệnh sau khi thính lực thay đổi đột ngột hoặc giảm dần theo thời gian.

Việc phát hiện giãn rộng cống tiền đình trên hình ảnh học cần được kết hợp với đánh giá thính lực, triệu chứng và các yếu tố liên quan để có hướng theo dõi, hỗ trợ nghe phù hợp.

Giãn rộng cống tiền đình là gì?

Cống tiền đình (vestibular aqueduct) là một ống xương nhỏ nằm trong xương thái dương, nối từ vùng tai trong đến phía trong hộp sọ. Bên trong cống tiền đình có ống nội dịch, nối với túi nội dịch. Các cấu trúc này liên quan đến hệ thống dịch của tai trong, đóng vai trò trong hoạt động của thính giác và thăng bằng.

Giãn rộng cống tiền đình xảy ra khi cấu trúc này có kích thước lớn hơn bình thường. Khi cống tiền đình giãn rộng, ống và túi nội dịch cũng có thể lớn hơn. Đây là một bất thường của tai trong có thể liên quan đến tình trạng nghe kém, đặc biệt ở trẻ em và người trẻ.

EVA thường đã hiện diện từ khi sinh ra. Tuy nhiên, người có giãn rộng cống tiền đình có thể chưa biểu hiện nghe kém ngay từ đầu. Thậm chí, một số trẻ vẫn vượt qua sàng lọc thính lực sơ sinh nhưng sau đó mới phát hiện thính lực giảm.

Giãn rộng cống tiền đình có nguy hiểm không?

Giãn rộng cống tiền đình không đồng nghĩa với việc người bệnh chắc chắn sẽ mất thính lực hoàn toàn. Mức độ ảnh hưởng rất khác nhau giữa từng người.

Tuy nhiên, nghe kém là biểu hiện thường gặp nhất và có thể diễn tiến theo thời gian. Thính lực có thể giảm ở một hoặc hai tai, mức độ giữa hai tai không nhất thiết giống nhau và trong một số trường hợp có thể thay đổi không dự đoán trước.

Một số người có thể xuất hiện triệu chứng liên quan đến thăng bằng như chóng mặt hoặc mất thăng bằng, nhưng biểu hiện này ít gặp hơn so với nghe kém.

Vì vậy, khi phát hiện giãn rộng cống tiền đình, người bệnh không nên quá lo lắng nhưng cũng không nên bỏ qua việc đánh giá và theo dõi thính lực định kỳ.

Giãn rộng cống tiền đình gây nghe kém như thế nào?

Cơ chế chính xác khiến EVA liên quan đến nghe kém vẫn chưa được giải thích hoàn toàn.

Cống tiền đình chứa các cấu trúc liên quan đến hệ thống nội dịch của tai trong. Khi cấu trúc này bất thường, sự thay đổi về môi trường dịch của tai trong có thể ảnh hưởng đến chức năng nghe. Ngoài ra, các yếu tố di truyền có thể liên quan đồng thời đến sự phát triển bất thường của tai trong và tình trạng nghe kém.

Theo NIDCD, EVA không nhất thiết là nguyên nhân trực tiếp gây mất thính lực trong mọi trường hợp. Đây có thể là dấu hiệu hình ảnh giúp bác sĩ tìm kiếm nguyên nhân nền liên quan đến bất thường phát triển tai trong và nghe kém.

Do đó, khi người bệnh được phát hiện giãn rộng cống tiền đình, việc đánh giá không chỉ dừng ở kết quả CT hoặc MRI mà cần kết hợp với kiểm tra thính lực và các biểu hiện lâm sàng.

Triệu chứng giãn rộng cống tiền đình

Nghe kém

Đây là triệu chứng thường gặp nhất ở người có EVA. Nghe kém có thể xuất hiện ở một hoặc hai tai, mức độ không nhất thiết giống nhau và có thể thay đổi theo thời gian.

Ở trẻ nhỏ, phụ huynh có thể nhận thấy một số dấu hiệu như:

• Trẻ không phản ứng với âm thanh lớn.
• Không quay đầu hoặc phản ứng khi được gọi tên.
• Thường xuyên yêu cầu nhắc lại.
• Khó nghe khi ở nơi có nhiều tiếng ồn.
• Chậm phát triển ngôn ngữ so với lứa tuổi.
• Thành tích hoặc khả năng giao tiếp thay đổi do nghe không rõ.

Trẻ em chậm phát triển ngôn ngữ so với lứa tuổi

Ở người lớn, tình trạng có thể biểu hiện bằng nghe kém một hoặc hai tai, khó nghe trong môi trường ồn hoặc cảm giác khả năng nghe thay đổi so với trước đây.

Chóng mặt, mất thăng bằng

Người mắc giãn rộng cống tiền đình thường xuyên gặp những cơn chóng mặt hoặc cảm giác mất thăng bằng

Một số người có EVA có thể gặp các vấn đề về thăng bằng. Ở người trưởng thành, biểu hiện có thể là những cơn chóng mặt hoặc cảm giác mất thăng bằng. Tuy nhiên, không phải tất cả người có EVA đều gặp triệu chứng này.

Nếu nghe kém đi kèm chóng mặt, người bệnh nên được đánh giá cả chức năng thính giác và tiền đình để xác định nguyên nhân.

Vì sao giãn rộng cống tiền đình có thể làm thính lực thay đổi đột ngột?

Một đặc điểm đáng lưu ý của EVA là thính lực có thể thay đổi sau một số yếu tố tác động. Cleveland Clinic ghi nhận các yếu tố có thể làm triệu chứng xuất hiện hoặc nặng hơn gồm chấn thương đầu, thay đổi áp suất môi trường, sốt hoặc nhiễm trùng đường hô hấp trên.

Đây cũng là lý do người đã được xác định có EVA cần được tư vấn về cách bảo vệ tai và hạn chế những yếu tố có thể làm tăng nguy cơ ảnh hưởng đến thính lực.

Tuy nhiên, không phải trường hợp giảm thính lực đột ngột nào ở người có EVA cũng do chính các yếu tố trên. Khi thính lực thay đổi bất thường, người bệnh cần được thăm khám để xác định nguyên nhân và xử trí phù hợp.

Nguyên nhân gây giãn rộng cống tiền đình

EVA thường là một bất thường bẩm sinh, nhưng nguyên nhân chính xác không phải lúc nào cũng được xác định. Các yếu tố di truyền được cho là có vai trò quan trọng trong một số trường hợp.

Một trong những gen được biết đến nhiều nhất có liên quan đến EVA là SLC26A4. Hai biến thể gây bệnh của gen này có thể liên quan đến hội chứng Pendred, một rối loạn di truyền có thể gây nghe kém tiến triển.

Tuy nhiên, không phải tất cả trường hợp giãn rộng cống tiền đình đều do bất thường gen SLC26A4. Vì vậy, việc có cần xét nghiệm di truyền hay không cần được bác sĩ cân nhắc dựa trên biểu hiện lâm sàng và tiền sử của từng người.

Giãn rộng cống tiền đình được chẩn đoán như thế nào?

Chẩn đoán EVA thường dựa trên hình ảnh học kết hợp với đánh giá thính giác và triệu chứng lâm sàng.

Chụp CT xương thái dương

CT có độ phân giải cao giúp quan sát cấu trúc xương của tai trong và phát hiện cống tiền đình có kích thước bất thường. Đây là một trong những phương tiện hình ảnh quan trọng để đánh giá EVA.

Chụp cộng hưởng từ MRI

MRI có thể giúp đánh giá cống tiền đình cùng các cấu trúc liên quan như ống và túi nội dịch. Bác sĩ có thể lựa chọn CT, MRI hoặc kết hợp cả hai tùy trường hợp.

Đánh giá thính lực

Kiểm tra thính lực giúp xác định người bệnh có nghe kém hay không, mức độ nghe kém và ảnh hưởng ở một hay hai tai.

Tùy độ tuổi và khả năng hợp tác, bác sĩ có thể lựa chọn các phương pháp đánh giá thính lực phù hợp.

Đánh giá chức năng tiền đình

Nếu người bệnh có chóng mặt, mất thăng bằng hoặc các biểu hiện nghi ngờ rối loạn tiền đình, bác sĩ có thể chỉ định thêm các xét nghiệm đánh giá chức năng thăng bằng.

Trong một số trường hợp nghi ngờ hội chứng Pendred hoặc bệnh lý di truyền liên quan, xét nghiệm gen có thể được cân nhắc.

Giãn rộng cống tiền đình có điều trị được không?

Hiện chưa có phương pháp điều trị nào được chứng minh có thể làm cống tiền đình trở về kích thước bình thường hoặc ngăn chắc chắn tình trạng giảm thính lực liên quan đến EVA. Vì vậy, việc điều trị chủ yếu tập trung vào theo dõi thính lực, bảo vệ khả năng nghe và hỗ trợ chức năng nghe khi cần thiết.

Tùy mức độ nghe kém, bác sĩ có thể cân nhắc:

• Theo dõi thính lực định kỳ.
• Sử dụng máy trợ thính khi phù hợp.
• Cấy điện cực ốc tai trong những trường hợp nghe kém nặng hoặc sâu đáp ứng chỉ định.
• Can thiệp hỗ trợ giao tiếp và phát triển ngôn ngữ đối với trẻ bị nghe kém.

Máy trợ thính giúp khuếch đại âm thanh, trong khi điện cực ốc tai có thể được cân nhắc ở một số trường hợp mất thính lực nặng hơn. Việc lựa chọn phương pháp cần dựa trên kết quả đánh giá thính lực và tình trạng cụ thể của người bệnh.

Người bị giãn rộng cống tiền đình cần lưu ý gì?

Do thính lực ở người có EVA có thể thay đổi sau chấn thương đầu hoặc những thay đổi áp suất mạnh, việc bảo vệ tai và hạn chế nguy cơ chấn thương là điều cần lưu ý.

Người bệnh có thể được bác sĩ tư vấn:

• Hạn chế các hoạt động thể thao có nguy cơ cao gây chấn thương đầu.
• Sử dụng dụng cụ bảo hộ phù hợp khi tham gia hoạt động có nguy cơ té ngã hoặc va đập.
• Thận trọng với những hoạt động gây thay đổi áp suất lớn.
• Theo dõi thính lực định kỳ.
• Thăm khám sớm khi xuất hiện nghe kém mới, nghe kém tăng lên hoặc chóng mặt.

Đặc biệt, với trẻ có EVA, việc phát hiện và can thiệp nghe kém sớm có ý nghĩa quan trọng đối với quá trình phát triển ngôn ngữ, giao tiếp và học tập.

Khi nào cần khám chuyên khoa Tai Mũi Họng?

Người bệnh nên được khám khoa Tai Mũi Họng khi xuất hiện:

• Nghe kém một hoặc hai tai không rõ nguyên nhân.
• Thính lực thay đổi đột ngột hoặc giảm dần theo thời gian.
• Nghe kém kèm ù tai.
• Chóng mặt, mất thăng bằng đi kèm thay đổi thính lực.
• Trẻ có dấu hiệu không đáp ứng với âm thanh hoặc chậm phát triển ngôn ngữ.
• Đã phát hiện bất thường cấu trúc tai trong trên CT hoặc MRI.

Đặc biệt, khi đã được xác định giãn rộng cống tiền đình, người bệnh nên được đánh giá thính lực và theo dõi theo lịch hẹn của bác sĩ thay vì chỉ theo dõi dựa trên cảm giác nghe hằng ngày.

Kết luận

Giãn rộng cống tiền đình (EVA) là một bất thường cấu trúc của tai trong, thường xuất hiện từ khi sinh ra và có mối liên quan với tình trạng nghe kém, đôi khi kèm rối loạn thăng bằng. Mức độ ảnh hưởng không giống nhau ở mỗi người và không thể chỉ dựa vào kết quả hình ảnh để dự đoán diễn tiến thính lực.

Hiện chưa có phương pháp làm đảo ngược tình trạng giãn rộng cống tiền đình. Vì vậy, phát hiện sớm, đánh giá thính lực, theo dõi định kỳ và bảo vệ tai khỏi chấn thương là những yếu tố quan trọng trong quá trình quản lý bệnh. Khi nghe kém hoặc các triệu chứng về thăng bằng xuất hiện, người bệnh nên được thăm khám chuyên khoa để xác định nguyên nhân và lựa chọn phương án hỗ trợ phù hợp. Bệnh viện Đa khoa Gia Định là một lựa chọn đáng được cân nhắc trong thăm khám các triệu chứng Tai Mũi Họng, với trang thiết bị y tế hiện đại và đội ngũ bác sĩ, nhân viên y tế tận tâm.