ĐIỀU TRỊ CHÓNG MẶT KỊCH PHÁT TƯ THẾ LÀNH TÍNH: CÁC NGHIỆM PHÁP ĐIỀU TRỊ ĐẶC HIỆU

Chóng mặt kịch phát tư thế lành tính là nguyên nhân phổ biến nhất gây ra các cơn chóng mặt thoáng qua khi thay đổi tư thế đầu như nằm xuống, quay sang một bên hoặc cúi xuống. Dù bệnh “lành tính”, nhưng cơn chóng mặt đột ngột có thể gây ngã, lo lắng, ảnh hưởng lớn đến sinh hoạt và chất lượng cuộc sống. Bài viết sau đây chia sẻ cho mọi người về cách điều trị chóng mặt kịch phát tư thế lành tính qua các thể lâm sàng của ống bán khuyên một cách hiệu quả và an toàn.

Các nghiệm pháp điều trị chóng mặt kịch phát tư thế lành tính đặc hiệu

Mối quan hệ giữa BPPV và ống bán khuyên

Chóng mặt kịch phát lành tính (hay còn gọi tắt là BPPV) là một tình trạng rối loạn hệ thống tiền đình. Chóng mặt kịch phát lành tính phát triển khi các hạt canxi cacbonat (otoconia) còn gọi là sỏi tai di chuyển và mắc kẹt tại ống bán khuyên. Khi bạn thay đổi vị trí đầu thì các các hạt sỏi này đi vào một trong ba ống bán khuyên, kích thích hệ tiền đình. Hệ tiền đình khi bị kích thích sẽ gửi tín hiệu cho não bộ và làm khởi phát cơn chóng mặt. Vì vậy để điều trị chóng mặt kịch phát tư thế lành tính phải dựa vào việc các hạt sỏi tai rơi vào ống bán khuyên nào (ống bán khuyên trên, ngang hay sau) để từ đó áp dụng phương pháp điều trị phù hợp.

Xem thêm: Nguyên nhân và cách xử lý khi bị chóng mặt

Các ống bán khuyên

Các ống bán khuyên thuộc hệ thống tiền đình bao gồm 3 ống hình vòng cung, mỗi ống có 1 đầu phình (bóng phình) chứa tế bào thần kinh cảm giác, gọi là cơ quan bóng phình và 1 đầu phẳng, cụ thể như sau:

Ống bán khuyên thuộc hệ thống tiền đình 

• Ống bán khuyên trên: Đây là ống bán khuyên có vị trí nằm trên 2 ống còn lại. Ống này có hình vòng cung hướng lên trên, đầu phẳng hướng vào bên trong và bóng phình hướng ra bên ngoài.
• Ống bán khuyên ngang: Đây là ống bán khuyên ngắn và rộng nhất, nằm trên mặt phẳng ngang, vòng cung hướng ra bên ngoài.
• Ống bán khuyên sau: Đây là ống dài và hẹp nhất trong 3 ống bán khuyên. Ống bán khuyên sau có bóng phình hướng xuống phía dưới, vòng cung hướng ra sau và đầu phẳng hướng lên phía trên.

Mỗi ống bán khuyên được kết thúc bằng một cấu trúc gọi là ampulla, chứa các tế bào lông kéo dài thành chất tương tự như gelatin (được là cupula). 

Khi đầu di chuyển, nội dịch trong các ống bán khuyên sẽ dịch chuyển và khiến các tế bào lông trong cupula dịch chuyển theo. Chuyển động này sẽ kích hoạt việc giải phóng các tín hiệu thần kinh nhằm truyền đạt vị trí đầu đến não bộ.

Điều trị chóng mặt kịch phát tư thế lành tính qua các ống bán khuyên

Tùy vào vị trí các hạt sỏi tai rơi vào các ống bán khuyên, bác sĩ chuyên khoa sẽ có các phương pháp điều trị chóng mặt kịch phát tư thế lành tính đặc hiệu như sau:

Ống bán khuyên sau

Nghiệm pháp Epley

Nghiệm pháp Epley được áp dụng phổ biến nhất để điều trị chóng mặt kịch phát tư thế lành tính

Nguyên lý: Epley được xem là phương pháp hiệu quả nhất trong điều trị chóng mặt kịch phát tư thế lành tính ống bán khuyên sau. Kỹ thuật dựa trên việc xoay đầu tuần tự qua các tư thế để lợi dụng trọng lực, “dẫn” các tinh thể canxi (otoconia) ra khỏi ống bán khuyên và trở về đúng chỗ.

Cách thực hiện:

• Người bệnh ngồi trên giường, đầu quay 45° về bên tai bị ảnh hưởng.
• Bác sĩ nhanh chóng hạ bệnh nhân xuống tư thế nằm ngửa, đầu ngửa nhẹ 20°, giữ 30-60 giây.
• Quay đầu 90° sang bên đối diện, giữ 30-60 giây.
• Nghiêng người sang bên đối diện, đầu cúi xuống 45°, giữ 30-60 giây.
• Ngồi dậy từ từ.
• Toàn bộ quá trình kéo dài khoảng 2 phút.

Nghiệm pháp này nên được bác sĩ chuyên khoa thực hiện lần đầu, sau đó người bệnh có thể được hướng dẫn tự làm tại nhà khi đã quen.

Nghiệm pháp Semont 

Nghiệm pháp Semont

Nguyên lý: Nghiệm pháp Semont (hay còn gọi là Liberatory maneuver) được thiết kế để “giải phóng” các tinh thể bám chặt vào thành ống bán khuyên bằng cách di chuyển đầu và cơ thể nhanh chóng sang hai bên.

Cách thực hiện:

• Bệnh nhân ngồi thẳng, đầu quay 45° về bên không bị ảnh hưởng.
• Nhanh chóng nằm nghiêng về bên tai bị bệnh, giữ nguyên tư thế 1-2 phút.
• Sau đó chuyển đột ngột sang bên đối diện (mắt vẫn hướng xuống sàn), giữ thêm 1-2 phút.
• Trở lại tư thế ngồi.

Semont đặc biệt hữu ích với bệnh nhân BPPV ống bán khuyên sau nhưng không đáp ứng với Epley.

Ống bán khuyên ngang

Nghiệm pháp Lempert (Barbecue Roll)

Nghiệm pháp Lempert maneuver (còn gọi là Barbecue Roll)

Nguyên lý: Khi sỏi rơi vào ống bán khuyên ngang, Epley hoặc Semont sẽ không hiệu quả. Lúc này, bác sĩ áp dụng Lempert maneuver (còn gọi là Barbecue Roll) – thao tác “lăn tròn” cơ thể để đưa sỏi trở lại tiền đình giúp điều trị chóng mặt kịch phát tư thế lành tính hiệu quả.

Cách thực hiện:

• Bệnh nhân nằm ngửa, đầu quay 90° sang bên bị ảnh hưởng, giữ 15-30 giây.
• Quay đầu về trung tâm, giữ 15-30 giây.
• Quay đầu 90° sang bên đối diện, giữ 15-30 giây.
• Nghiêng người sang bên đối diện (nằm sấp), giữ 15-30 giây.
• Quay trở lại tư thế ngồi.

Lempert là phương pháp chuẩn điều trị chóng mặt kịch phát tư thế lành tính ống bán khuyên ngang.

Nghiệm pháp Gufoni

Thủ thuật Gufoni (Gufoni Maneuver)

Nguyên lý: Thủ thuật Gufoni (Gufoni Maneuver) là một phương pháp điều trị chóng mặt kịch phát tư thế lành tính (BPPV), đặc biệt dành cho BPPV ống bán khuyên ngang (Horizontal Canal BPPV). Đây là một trong những thủ thuật hiệu quả giúp di chuyển các mảnh sỏi tai (otoconia) ra khỏi ống bán khuyên để giảm triệu chứng chóng mặt.

Cách thực hiện:

• Bệnh nhân ngồi thẳng trên giường.
• Nằm nhanh về phía tai bình thường giữ nguyên 30 giây – 1 phút (hoặc đến khi chóng mặt giảm).
• Quay đầu nhanh xuống sàn (khoảng 45°), giữ 30 giây – 1 phút.
• Ngồi dậy chậm về tư thế ban đầu.
• Lặp lại 2-3 lần nếu cần.

Ống bán khuyên trên

Nghiệm pháp Yacovino

Nghiệm pháp Yacovino

Bước 1: Ngồi thẳng trên giường, đầu và thân trên một trục thẳng, canh khoảng cách đến mép giường sao cho khi nằm xuống vai sát mép giường.

Bước 2: Nằm ngửa xuống giường, đầu đưa ra khỏi thành giường và ngửa đầu ra sau dưới mặt phẳng ngang khoảng 30 độ. Giữ yên tư thế cho đến khi hết chóng mặt và tiếp tục thêm 30 giây.

Bước 3: Cúi đầu về trước. Nhanh chóng kê gối dưới đầu nhưng cẩn thận chỉ di chuyển đầu nhẹ nhàng. Lúc này, đầu của bạn đang gập nhẹ về phía ngực và giữ yên tư thế này thêm 30 giây cho đến khi hết chóng mặt.

Bước 4: Đầu vẫn giữ yên tư thế gập, ngồi dậy một cách chậm rãi. Giữ tư thế cúi đầu trong 30 giây

Bước 5: Trở về tư thế ban đầu và ngồi yên trong 15 phút

Kết luận

Bệnh viện Đa khoa Gia Định nơi điều trị các bệnh lý chuyên sâu tai mũi họng chất lượng cao tại TP.HCM

Chóng mặt kịch phát tư thế lành tính không chỉ gây hoa mắt, chóng mặt, choáng váng mà còn có thể là dấu hiệu của các bệnh lý khác nguy hiểm hơn như tim mặt, thiếu máu, hạ đường huyết, đột quỵ… Vì vậy, người bệnh khi có dấu hiệu chóng mặt khi thay đổi tư thế đột ngột như cúi người thắt dây giày, cúi người khi ngồi trên xe ô tô hoặc vươn người lấy đồ vật trên cao cần đến bệnh viện thăm khám để bác sĩ chẩn đoán và điều trị kịp thời.

Khoa Tai Mũi Họng – Bệnh viện Đa khoa Gia Định là địa chỉ thăm khám và điều trị các bệnh tai mũi họng, đặc biệt là rối loạn tiền đình, chóng mặt kịch phát tư thế lành tính.