CHÓNG MẶT KỊCH PHÁT TƯ THẾ LÀNH TÍNH: CHẨN ĐOÁN VÀ CÁC NGHIỆM PHÁP ĐIỀU TRỊ HIỆU QUẢ

Chóng mặt là triệu chứng phổ biến trong chuyên khoa Tai Mũi Họng, trong đó chóng mặt kịch phát tư thế lành tính (BPPV) là nguyên nhân rất thường gặp. Dù là bệnh lý lành tính và có thể điều trị dứt điểm, BPPV vẫn ảnh hưởng lớn đến sinh hoạt và làm tăng nguy cơ té ngã. Hiểu rõ cơ chế, cách chẩn đoán chóng mặt tư thế kịch phát lành tính và phương pháp điều trị đúng giúp người bệnh phục hồi nhanh và hạn chế tái phát.

Chóng mặt kịch phát tư thế lành tính là bệnh lý tai mũi họng rất thường gặp

Tìm hiểu về chóng mặt kịch phát tư thế lành tính – BPPV là gì?

Vậy BPPV là bệnh gì? BPPV là viết tắt của Benign Paroxysmal Positional Vertigo, tiếng Việt gọi là chóng mặt tư thế kịch phát lành tính. Đây là một rối loạn tiền đình ngoại biên, xảy ra khi các tinh thể canxi nhỏ (otoconia) trong tai trong bị lạc vị trí và rơi vào các ống bán khuyên – nơi cảm nhận chuyển động của đầu. Khi chúng ta thay đổi tư thế, đặc biệt là nằm xuống, quay đầu sang một bên hoặc cúi xuống, các tinh thể này di chuyển bất thường trong ống bán khuyên và kích thích sai lệch hệ thống tiền đình, từ đó gây ra các cơn chóng mặt quay tròn.

Chóng mặt khi thay đổi tư thế đột ngột

Đặc điểm của chóng mặt kịch phát tư thế lành tính BPPV gồm:

• Cơn chóng mặt ngắn, thường chỉ kéo dài vài giây đến dưới một phút.
• Chóng mặt xuất hiện rõ rệt khi thay đổi tư thế đầu.
• Không gây yếu liệt hay rối loạn ý thức.
• Tính chất lành tính nhưng nhiều người rất lo lắng vì cơn chóng mặt thường đột ngột và dữ dội.

Nguyên nhân gây chóng mặt kịch phát tư thế lành tính

Tai trong của chúng ta gồm ống bán khuyên, soan nang (utricle), cầu nang (saccule) và các cơ quan cảm nhận thăng bằng khác. Bình thường, các tinh thể canxi (otoconia) nằm ở xoang nang để tham gia điều hòa cảm giác trọng lực. Tuy nhiên, vì nhiều lý do, các tinh thể này có thể bong ra và rơi vào ống bán khuyên, thường nhất là ống bán khuyên sau.

Các hạt sỏi tai rơi vào ống bán khuyên gây ra BPPV

Khi đầu thay đổi hướng, các tinh thể lỏng lẻo này di chuyển trong ống bán khuyên và gây kích thích quá mức lên các tế bào cảm nhận. Hệ quả là não nhận tín hiệu chuyển động quá mạnh, không khớp với tín hiệu từ mắt và hệ cảm giác cơ khớp gây ra chóng mặt dữ dội nhưng ngắn.

Nguyên nhân dẫn đến sự bong rơi của otoconia gồm:

• Tuổi tác: thoái hóa tự nhiên làm cấu trúc otoconia kém ổn định.
• Chấn thương đầu dù nhẹ.
• Thiếu vitamin D – yếu tố liên quan đến sức khỏe xương và sự ổn định của tinh thể canxi trong tai.
• Viêm tai trong hoặc viêm dây thần kinh tiền đình.
• Sau phẫu thuật tai – mũi – họng hoặc phẫu thuật răng hàm mặt.

Một số trường hợp chóng mặt kịch phát tư thế lành tính BPPV xảy ra tự nhiên không rõ nguyên nhân.

Những đối tượng có nguy cơ cao mắc BPPV

BPPV có thể gặp ở mọi lứa tuổi, nhưng một số nhóm người có nguy cơ cao hơn do đặc điểm giải phẫu, tuổi tác hoặc bệnh nền.

• Người lớn tuổi (trên 60 tuổi): Tuổi tác làm thoái hóa cấu trúc tai trong, khiến các sỏi tai (otoconia) dễ bong ra khỏi vị trí.
• Người từng bị chấn thương đầu hoặc tai
• Người có tiền sử viêm tai trong hoặc viêm mê nhĩ
• Người mắc bệnh nền chuyển hóa: Tiểu đường, rối loạn mỡ máu, loãng xương, thiếu vitamin D làm ảnh hưởng quá trình tái tạo canxi trong tai trong, dẫn đến BPPV.

Chẩn đoán chóng mặt kịch phát tư thế lành tính

Chẩn đoán BPPV chủ yếu dựa vào khai thác triệu chứng và thực hiện các nghiệm pháp chuyên biệt để ghi nhận nystagmus (rung giật nhãn cầu) – dấu hiệu đặc trưng của từng dạng chóng mặt kịch phát tư thế lành tính.

Rung giật nhãn cầu là dấu hiệu đặc trưng của BPPV

Khai thác triệu chứng đặc trưng

Bác sĩ sẽ hỏi:

• Cơn chóng mặt xảy ra trong tình huống nào?
• Thời gian mỗi cơn kéo dài bao lâu?
• Có kèm buồn nôn, nôn ói không?
• Có đau đầu, yếu liệt, nhìn đôi hay rối loạn ngôn ngữ không? (để loại trừ nguyên nhân trung ương)

Triệu chứng điển hình nhất của BPPV là chóng mặt quay tròn ngắn, xuất hiện khi đổi tư thế đầu. Đây là điểm giúp phân biệt chóng mặt kịch phát tư thế lành tính với nhiều bệnh lý tiền đình khác như viêm dây thần kinh tiền đình (chóng mặt kéo dài hàng giờ) hoặc bệnh Menière (kèm ù tai – nghe kém).

Nghiệm pháp Dix-Hallpike

Dix-Hallpike là nghiệm pháp được sử dụng phổ biến nhất để chẩn đoán BPPV. Khi bệnh nhân được đưa từ tư thế ngồi sang tư thế ngửa đầu nghiêng, bác sĩ quan sát mắt để phát hiện nystagmus đặc hiệu.

Nếu nystagmus và chóng mặt xuất hiện theo kiểu đặc trưng, chẩn đoán gần như chắc chắn.

Các nghiệm pháp điều trị chóng mặt kịch phát tư thế lành tính

Khi bạn thay đổi vị trí đầu thì các các hạt sỏi này đi vào một trong ba ống bán khuyên, kích thích hệ tiền đình. Hệ tiền đình khi bị kích thích sẽ gửi tín hiệu cho não bộ và làm khởi phát cơn chóng mặt. Tùy vào vị trí các hạt sỏi tai rơi vào các ống bán khuyên, bác sĩ sẽ có các phương pháp điều trị đặc hiệu như sau:

Nghiệp pháp Epley

Nghiệm pháp Lempert (Barbecue Roll)

Xem thêm: Các nghiệm pháp điều trị chóng mặt kịch phát tư thế lành tính

Kết luận

Bệnh viện Đa khoa Gia Định địa chỉ thăm khám tai mũi họng chất lượng cao

Chóng mặt kịch phát tư thế lành tính BPPV là nguyên nhân phổ biến của chóng mặt, nhưng may mắn là hoàn toàn có thể điều trị khỏi nhanh chóng bằng các nghiệm pháp tái định vị sỏi tai nếu được thực hiện đúng. Việc tự tập không đúng hướng dẫn hoặc chẩn đoán nhầm sang các bệnh lý thần kinh nguy hiểm có thể khiến tình trạng tồi tệ hơn.

Tại Khoa Tai Mũi Họng – Bệnh viện Đa khoa Gia Định, đội ngũ bác sĩ giàu kinh nghiệm sẽ:

• Thực hiện chẩn đoán chính xác bằng các nghiệm pháp chuẩn
• Xác định đúng ống bán khuyên tổn thương
• Áp dụng các nghiệm pháp điều trị hiệu quả
• Hướng dẫn người bệnh cách sinh hoạt an toàn, giảm nguy cơ tái phát

Nếu bạn đang gặp tình trạng chóng mặt tái diễn khi đổi tư thế, hãy đến Bệnh viện Đa khoa Gia Định để được thăm khám và điều trị sớm nhất. Điều trị đúng ngay từ đầu giúp bạn phục hồi nhanh chóng, an toàn và lấy lại sự cân bằng trong cuộc sống.