BÍ TIỂU Ở NAM GIỚI: NGUYÊN NHÂN VÀ KHI NÀO CẦN CẤP CỨU

Bí tiểu ở nam giới: Nguyên nhân và khi nào cần cấp cứu

Bí tiểu ở nam giới là tình trạng người bệnh không thể đi tiểu dù bàng quang đang chứa đầy nước tiểu, hoặc không thể làm rỗng hoàn toàn bàng quang. Tình trạng này có thể xảy ra đột ngột, gây căng tức và đau vùng bụng dưới, hoặc diễn tiến âm thầm với cảm giác tiểu không hết, dòng tiểu yếu và phải rặn khi đi tiểu.

Đặc biệt, bí tiểu cấp tính là một cấp cứu tiết niệu, cần được xử trí sớm để giải phóng nước tiểu và tìm nguyên nhân. Ở nam giới, phì đại lành tính tuyến tiền liệt là một trong những nguyên nhân thường gặp nhất, nhưng bí tiểu cũng có thể liên quan đến hẹp niệu đạo, nhiễm trùng, thuốc, bệnh lý thần kinh hoặc nhiều nguyên nhân khác.

Bí tiểu ở nam giới là gì?

Bí tiểu ở nam giới là gì?

Bí tiểu xảy ra khi bàng quang không thể tống xuất nước tiểu ra ngoài một cách bình thường. Tình trạng này có thể được chia thành bí tiểu cấp tính và bí tiểu mạn tính.

Bí tiểu cấp tính

Bí tiểu cấp tính thường xuất hiện đột ngột. Người bệnh có cảm giác buồn tiểu rất rõ nhưng không thể đi tiểu hoặc chỉ tiểu được rất ít, trong khi bàng quang tiếp tục căng lên.

Tình trạng này thường gây đau hoặc căng tức vùng bụng dưới và có thể khiến người bệnh rất khó chịu. Đây là tình trạng cần được xử trí y tế khẩn cấp.

Bí tiểu mạn tính

Bí tiểu mạn tính diễn tiến từ từ và đôi khi không gây triệu chứng rõ ràng. Người bệnh vẫn có thể đi tiểu nhưng bàng quang không được làm rỗng hoàn toàn.

Một số biểu hiện có thể gặp gồm dòng tiểu yếu, tiểu ngắt quãng, khó bắt đầu đi tiểu, cảm giác còn nước tiểu sau khi vừa đi tiểu hoặc phải đi tiểu nhiều lần. Trường hợp kéo dài có thể ảnh hưởng đến bàng quang và đường tiết niệu trên.

Dấu hiệu bí tiểu ở nam giới

Triệu chứng phụ thuộc vào mức độ và thời gian bí tiểu. Một số dấu hiệu thường gặp gồm:

• Buồn tiểu nhưng không thể đi tiểu.
• Chỉ tiểu được rất ít dù cảm giác buồn tiểu rõ.
• Căng tức hoặc đau vùng bụng dưới.
• Bụng dưới có thể căng phồng do bàng quang chứa nhiều nước tiểu.
• Dòng tiểu yếu, nhỏ hoặc ngắt quãng.
• Khó bắt đầu dòng tiểu, phải rặn để tiểu.
• Cảm giác tiểu không hết.
• Đi tiểu nhiều lần nhưng mỗi lần lượng nước tiểu ít.
• Tiểu són hoặc rỉ nước tiểu trong một số trường hợp bí tiểu mạn tính.

Căng tức hoặc đau vùng bụng dưới là dấu hiệu bí tiểu ở nam giới

Đáng lưu ý, bí tiểu không phải lúc nào cũng biểu hiện bằng việc hoàn toàn không đi tiểu được. Ở bí tiểu mạn tính, người bệnh vẫn có thể đi tiểu nhưng lượng nước tiểu tồn dư trong bàng quang tăng lên.

Nguyên nhân gây bí tiểu ở nam giới

Bí tiểu có thể xuất phát từ tình trạng tắc nghẽn đường tiểu, bàng quang co bóp không hiệu quả hoặc sự phối hợp bất thường giữa bàng quang và cơ thắt. Một người có thể đồng thời có nhiều yếu tố nguy cơ.

Phì đại lành tính tuyến tiền liệt

Phì đại lành tính tuyến tiền liệt (BPH) là nguyên nhân thường gặp của bí tiểu ở nam giới, đặc biệt ở người lớn tuổi.

Khi tuyến tiền liệt tăng kích thước, phần niệu đạo đi qua tuyến tiền liệt có thể bị chèn ép, khiến dòng nước tiểu từ bàng quang ra ngoài gặp cản trở. Ban đầu, người bệnh có thể chỉ gặp các triệu chứng đường tiểu dưới như tiểu khó, dòng tiểu yếu, tiểu nhiều lần hoặc tiểu đêm. Khi tình trạng tắc nghẽn tăng lên, bí tiểu cấp tính có thể xảy ra.

Hẹp niệu đạo

Hẹp niệu đạo là tình trạng lòng niệu đạo bị thu hẹp, khiến nước tiểu khó đi qua. Nguyên nhân có thể liên quan đến chấn thương, viêm nhiễm, các thủ thuật hoặc can thiệp trước đó trên đường tiết niệu.

Người bệnh thường có dòng tiểu yếu, tia tiểu nhỏ hoặc khó tiểu. Trong trường hợp mức độ hẹp nặng, nước tiểu có thể bị tắc nghẽn và dẫn đến bí tiểu.

Viêm tuyến tiền liệt hoặc nhiễm trùng đường tiết niệu

Viêm tuyến tiền liệt cấp tính có thể gây sưng tuyến tiền liệt, làm hẹp đường thoát nước tiểu và dẫn đến bí tiểu. Người bệnh có thể đồng thời bị sốt, rét run, đau vùng đáy chậu, tiểu buốt hoặc tiểu khó.

Nếu viêm tuyến tiền liệt đi kèm bí tiểu cấp tính hoặc dấu hiệu nhiễm trùng toàn thân, người bệnh cần được đánh giá và điều trị tại cơ sở y tế.

Sỏi đường tiết niệu

Sỏi ở bàng quang hoặc niệu đạo có thể gây cản trở dòng nước tiểu. Tùy vị trí và kích thước, sỏi có thể gây tiểu khó, đau khi đi tiểu, tiểu máu hoặc bí tiểu.

Rối loạn chức năng bàng quang và bệnh lý thần kinh

Việc đi tiểu bình thường cần sự phối hợp giữa cơ bàng quang, cơ thắt và hệ thần kinh. Vì vậy, các bệnh lý hoặc tổn thương ảnh hưởng đến hệ thần kinh có thể làm suy giảm khả năng co bóp của bàng quang hoặc gây rối loạn phối hợp khi đi tiểu.

Một số bệnh lý có thể liên quan gồm tổn thương tủy sống, đột quỵ, bệnh Parkinson, đa xơ cứng hoặc một số tình trạng thần kinh khác.

Tác dụng phụ của thuốc

Một số thuốc có thể làm tăng nguy cơ bí tiểu, đặc biệt ở người đã có sẵn tình trạng tắc nghẽn đường tiểu.

Nhóm thuốc có thể liên quan gồm một số thuốc kháng histamine, thuốc kháng cholinergic, thuốc chống trầm cảm, thuốc giảm đau opioid và một số thuốc có tác dụng kích thích thụ thể giao cảm. Thuốc gây mê được sử dụng trong quá trình phẫu thuật cũng có thể góp phần gây bí tiểu sau can thiệp.

Do đó, khi xuất hiện bí tiểu, người bệnh nên thông báo cho bác sĩ tất cả thuốc đang sử dụng, bao gồm cả thuốc không kê đơn.

Táo bón nặng

Táo bón hoặc tình trạng phân bị ứ đọng trong trực tràng có thể gây áp lực lên vùng đường tiểu và góp phần làm xuất hiện bí tiểu, đặc biệt ở những người đã có sẵn vấn đề về đường tiểu.

Bí tiểu sau phẫu thuật hoặc thủ thuật

Bí tiểu có thể xảy ra sau một số cuộc phẫu thuật hoặc thủ thuật, liên quan đến tác động của thuốc gây mê, thuốc giảm đau, thay đổi chức năng bàng quang hoặc tình trạng đau sau can thiệp.

Bí tiểu ở nam giới có nguy hiểm không?

Mức độ nguy hiểm phụ thuộc vào nguyên nhân, thời gian bí tiểu và mức độ ảnh hưởng đến bàng quang cũng như hệ tiết niệu.

Bí tiểu cấp tính đặc biệt cần được lưu ý vì đây là một cấp cứu tiết niệu. Khi nước tiểu không thể thoát ra ngoài, bàng quang tiếp tục căng giãn, gây đau và có thể ảnh hưởng đến chức năng bàng quang. Nếu tình trạng tắc nghẽn kéo dài, áp lực trong đường tiết niệu có thể ảnh hưởng đến thận, làm tăng nguy cơ nhiễm trùng đường tiết niệu và tổn thương chức năng thận.

Bí tiểu mạn tính đôi khi ít gây khó chịu nên dễ bị bỏ qua. Tuy nhiên, lượng nước tiểu tồn dư kéo dài cũng cần được đánh giá, đặc biệt khi người bệnh có suy giảm chức năng thận hoặc bất thường ở đường tiết niệu trên.

Khi nào bí tiểu ở nam giới cần cấp cứu?

Nam giới đột ngột không thể đi tiểu dù rất buồn tiểu, đặc biệt kèm đau hoặc căng tức vùng bụng dưới, cần đến cơ sở y tế ngay.

Đây là tình huống không nên cố chờ tự hết hoặc tự điều trị tại nhà. Theo hướng dẫn NICE, nam giới bị bí tiểu cấp tính cần được đặt sonde tiểu ngay để giải phóng bàng quang.

Cần đi khám cấp cứu khi bí tiểu đi kèm một trong các biểu hiện:

• Hoàn toàn không thể đi tiểu.
• Đau hoặc căng tức nhiều vùng bụng dưới.
• Sốt, rét run hoặc tình trạng mệt nhiều.
• Đau vùng đáy chậu kèm tiểu buốt, tiểu khó.
• Tiểu máu.
• Đau lưng hoặc đau vùng hông.
• Có bệnh lý thần kinh kèm yếu hoặc rối loạn cảm giác ở chân.
• Bí tiểu xuất hiện sau chấn thương vùng chậu hoặc đường tiết niệu.

Đặc biệt, bí tiểu kèm sốt cao, rét run hoặc biểu hiện nhiễm trùng toàn thân có thể liên quan đến viêm tuyến tiền liệt cấp tính hoặc nhiễm trùng nặng và cần được xử trí kịp thời.

Chẩn đoán bí tiểu ở nam giới như thế nào?

Bác sĩ sẽ khai thác triệu chứng, tiền sử bệnh, thuốc đang sử dụng và khám lâm sàng để xác định nguyên nhân.

Một số phương pháp có thể được thực hiện gồm:

Đo lượng nước tiểu tồn dư sau khi đi tiểu

Siêu âm hoặc máy quét bàng quang có thể giúp đánh giá lượng nước tiểu còn lại sau khi người bệnh đi tiểu. Đây là thông tin quan trọng để xác định tình trạng bàng quang có được làm rỗng hay không.

Xét nghiệm nước tiểu

Xét nghiệm nước tiểu có thể được sử dụng khi bác sĩ nghi ngờ nhiễm trùng đường tiết niệu hoặc cần tìm các bất thường khác.

Xét nghiệm máu

Tùy trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm chức năng thận như creatinine để đánh giá ảnh hưởng của tình trạng bí tiểu đối với thận.

Siêu âm hệ tiết niệu

Siêu âm có thể giúp đánh giá bàng quang, tuyến tiền liệt, thận và phát hiện một số bất thường liên quan đến tình trạng tắc nghẽn đường tiểu.

Các phương pháp thăm dò khác

Tùy nguyên nhân nghi ngờ, bác sĩ có thể chỉ định thêm các phương pháp như nội soi niệu đạo – bàng quang, xét nghiệm niệu động học hoặc chẩn đoán hình ảnh chuyên sâu.

Việc lựa chọn phương pháp kiểm tra phụ thuộc vào triệu chứng và tình trạng cụ thể của từng người bệnh.

Điều trị bí tiểu ở nam giới

Điều trị bí tiểu cần tập trung vào hai vấn đề: giải phóng nước tiểu và xử lý nguyên nhân gây tắc nghẽn hoặc rối loạn chức năng đi tiểu.

Đặt sonde tiểu

Trong bí tiểu cấp tính, ưu tiên ban đầu là làm rỗng bàng quang bằng đặt sonde tiểu qua niệu đạo. Biện pháp này giúp giải phóng nước tiểu và giảm căng tức bàng quang.

Nếu không thể đặt sonde qua niệu đạo hoặc có chống chỉ định, bác sĩ có thể lựa chọn phương pháp dẫn lưu khác phù hợp.

Điều trị nguyên nhân

Sau khi kiểm soát tình trạng bí tiểu, bác sĩ sẽ xác định nguyên nhân để có hướng điều trị tiếp theo.

• Nếu liên quan đến phì đại tuyến tiền liệt, có thể sử dụng thuốc hoặc can thiệp ngoại khoa tùy mức độ.
• Nếu do nhiễm trùng hoặc viêm tuyến tiền liệt, điều trị nguyên nhân nhiễm trùng theo chỉ định.
• Nếu do hẹp niệu đạo hoặc sỏi, có thể cần thủ thuật hoặc phẫu thuật tùy trường hợp.
• Nếu liên quan đến thuốc, bác sĩ sẽ đánh giá lại các thuốc đang sử dụng và cân nhắc điều chỉnh.
• Nếu do rối loạn chức năng thần kinh, cần đánh giá và điều trị bệnh lý nền.

Không nên tự ý uống thuốc lợi tiểu hoặc cố uống thật nhiều nước để “ép” đi tiểu khi đang bí tiểu. Khi đường thoát nước tiểu bị tắc, việc tăng lượng nước đưa vào không giải quyết được nguyên nhân và có thể làm bàng quang căng hơn.

Làm thế nào để giảm nguy cơ bí tiểu ở nam giới?

Không phải tất cả trường hợp bí tiểu đều có thể phòng ngừa. Tuy nhiên, một số thói quen có thể giúp giảm các yếu tố nguy cơ:

• Thăm khám khi xuất hiện các triệu chứng tiểu khó, dòng tiểu yếu hoặc tiểu không hết.
• Theo dõi và điều trị phì đại tuyến tiền liệt theo hướng dẫn của bác sĩ.
• Điều trị sớm các bệnh lý nhiễm trùng đường tiết niệu và tuyến tiền liệt.
• Không tự ý sử dụng thuốc, đặc biệt khi đang có triệu chứng đường tiểu.
• Trao đổi với bác sĩ về nguy cơ bí tiểu trước và sau phẫu thuật.
• Hạn chế táo bón và duy trì chế độ ăn phù hợp.
• Khám định kỳ nếu đã có bệnh lý tuyến tiền liệt hoặc đường tiết niệu.

Khi nào nam giới nên khám chuyên khoa Tiết niệu?

Không cần chờ đến khi hoàn toàn không thể đi tiểu mới đi khám. Nam giới nên kiểm tra khi xuất hiện những thay đổi kéo dài hoặc tái diễn trong thói quen tiểu tiện như:

• Tiểu khó, phải rặn.
• Dòng tiểu yếu hoặc ngắt quãng.
• Tiểu nhiều lần, đặc biệt về đêm.
• Cảm giác tiểu không hết.
• Tiểu buốt, tiểu đau.
• Tiểu máu.
• Nhiều lần có cảm giác buồn tiểu nhưng lượng nước tiểu rất ít.

Thăm khám khoa Ngoại sớm giúp xác định nguyên nhân, đặc biệt trong trường hợp các triệu chứng liên quan đến phì đại tuyến tiền liệt hoặc các bệnh lý gây tắc nghẽn đường tiểu.

Kết luận

Bí tiểu ở nam giới có thể bắt nguồn từ nhiều nguyên nhân, trong đó phì đại lành tính tuyến tiền liệt là một nguyên nhân thường gặp. Ngoài ra, hẹp niệu đạo, nhiễm trùng, sỏi, bệnh lý thần kinh, thuốc và một số tình trạng sau phẫu thuật cũng có thể gây bí tiểu.

Đáng lưu ý nhất là bí tiểu cấp tính: đột ngột không thể đi tiểu dù rất buồn tiểu, thường kèm đau hoặc căng tức bụng dưới. Đây là tình trạng cần được xử trí y tế khẩn cấp, không nên tự theo dõi tại nhà. Việc dẫn lưu bàng quang kịp thời và tìm đúng nguyên nhân giúp hạn chế các biến chứng đối với bàng quang, đường tiết niệu và thận.

Nếu đang gặp tình trạng tiểu khó, tiểu không hết hoặc bí tiểu, nam giới nên chủ động thăm khám để được đánh giá và tìm nguyên nhân. Tại Bệnh viện Đa khoa Gia Định, người bệnh có thể được thăm khám, thực hiện các xét nghiệm và chẩn đoán hình ảnh cần thiết theo chỉ định của bác sĩ, từ đó lựa chọn hướng điều trị phù hợp.